Праваслаўныя Вялікага Княства Літоўскага ў дыпламатычнай рыторыцы ў канцы XIV- пачатку XVI ст.ст.

Autor

DOI:

https://doi.org/10.32612/uw.2543618x.2021.pp.9-30

Słowa kluczowe:

Wielkie Księstwo Litewskie, zakon krzyżacki, cerkiew, Kościół katolicki, dyplomacja

Abstrakt

Artykuł traktuje o różnych formach obecności wyznawców prawosławia Wielkiego Księstwa Litewskiego w retoryce dyplomatycznej pod koniec XIV i na początku XVI wieku. Po nawróceniu Litwinów w 1386 r. zakon krzyżacki próbował udowodnić, że Wielkie Księstwo nie jest dobrym krajem chrześcijańskim, wskazując na prawosławną większość na Litwie. Rycerze przedstawiali prawosławnych Rusinów jako wrogów Kościoła rzymskiego i heretyków, którzy cieszyli się życzliwością władców litewskich. Strona polsko-litewska początkowo również oskarżała rycerstwo o faworyzowanie chrześcijan wschodnich, ale później na soborze w Konstancji w latach 1414–1418 przedstawiła swoich prawosławnych poddanych jako gotowych zjednoczyć się z kościołem zachodnim. W latach 30. XIV w. te same tropy odtwarzali różni aktorzy. Byli polscy przedstawiciele, którzy rysowali obraz zagrożenia prawosławnego na Litwie przed soborem bazylejskim i dyplomacją krzyżacką, wspomagającą wielkiego księcia Świdrygiełłę w próbach zjednoczenia prawosławnych Rusinów z Rzymem. Wojny z Moskwą pod koniec XVI w. przyniosły inny wymiar retoryki dyplomatycznej: kwestię wolności wiary Rusinów w Wielkim Księstwie Litewskim oraz ideę jedności chrześcijan w obliczu zagrożenia osmańskiego. Głównym sposobem przezwyciężenia sprzeczności między sytuacją religijną w Wielkim Księstwie Litewskim a zachodnim chrześcijańskim ideałem jedności w ortodoksji w retoryce dyplomatycznej była perspektywa osiągnięcia tego ideału w najbliższej przyszłości. Z drugiej strony konfrontacja tej sytuacji z podobnymi żądaniami ze Wschodu prowadziła do wyartykułowania idei wolności sumienia i znaczenia pokoju między dwoma odłamami chrześcijaństwa. 

Wyświetlenia: 18Pobrania: 1

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Acta Tomiciana, T. 3, 1853.

Akty, otnosâŝìesâ kʺ istorìi Zapadnoj Rossìi, sobrannye i izdannye Arhegrafi českoû kommicìeû, T 1‒2. Sanktpeterburg 1846–1848. [Акты, относящіеся къ исторіи Западной Россіи, собранные и изданные Археграфическою коммиcіею, T. 1–2, Санктпетербургъ, 1846‒1848].

Bar P., Diplomacie, právo a propaganda v pozdním středověku. Polsko-litevská unie a Řád německých rytiřů na kostnickém koncílu (1414‒1418), Brno 2017. DOI: https://doi.org/10.5817/CZ.MUNI.M210-8871-2017

Baronas D., Rowell S. C., The Conversion of Lithuania. From Pagan Barbarians to Late Medieval Christians, Vilnius 2015.

Belch S. F., Paulus Vladimiri and His Doctrine Concerning International Law and Politics, Vol. I–II, London–The Hague–Paris 1965. DOI: https://doi.org/10.1515/9783111589725

Fincke H.(ed.), Acta Consilii Constantientis, Vol. 2, Münster 1923.

Florâ B., Pravoslavnyj mir vostočnoj Evropy pered istoričeskim vyborom (XIV‒XV vv.), [w:] Issledovaniâ po istorii cerkvi drevnerusskoe i slavânskoe srednevekovʹe, Moskva 2007, s. 263‒381. [Флоря Б., Православный мир восточной Европы перед историческим выбором (XIV‒XV вв.), [w:] Исследования по истории церкви древнерусское и славянское средневековье, Москва 2007, с. 263‒381].

Florâ B., U istokov religioznogo raskola slavânskogo mira (XIII v.), [w:] Issledovaniâ po istorii cerkvi drevnerusskoe i slavânskoe srednevekovʹe, Moskva 2007, s. 111‒205. [У истоков религиозного раскола славянского мира (XIII в.), [w:] Исследования по истории церкви древнерусское и славянское средневековье, Москва 2007, с. 111‒205.].

Forstreuter K., Koeppen H. (red.), Die Berichte der Generalprokuratoren des Deutschen Ordens an der Kurie, Bd 4, Halbbd. 2, Göttingen 1976.

Grabski A. F., List Władysława Jagiełły i Witolda do Soboru w Konstancji (1417), „Nasza Przeszłość“ 1966, R. 25, s. 277–284. DOI: https://doi.org/10.52204/np.1966.25.277-284

Grabski A. F., Pogrunwaldzkie polemiki, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego. Nauki Humanistyczno-Społeczne” ser. I. zesz. 45, 1966, s. 45–66.

Grabski A. F., Polska w opiniach Europy Zachodniej XIV-XV w., Warszawa 1968.

Gersdorf H., Der Deutsche Orden im Zeitalter der polnisch-litauischen Union: Die Amtszeit des Hochmeisters Konrad Zöllner von Rotenstein (1382‒1390), Marburg 1957.

Gill J., Council of Florence, London 1957.

Halecki O., From Florence To Brest (1439-1596), Rome 1958.

Hilderbrand H. (red.), Liv-, Est- und Curländisches Urkundenbuch, Bd. 8, Riga–Moskau, 1884.

Hirsch T., Töpke M., Strehlke E. (ed.), Scriptores rerum Prussicarum, Bd. 3, Leipzig 1866.

Karpov G. (ed.) Sbornik imperatorskago russkago istoričeskogo obŝestva, T. 35., Sanktpeterburg 1882. [Г. Карпов (ред.), Сборникъ русскаго историческаго общества, Т. 35, Санктпетербургь 1882].

Krom M. Mež Rusʹû i Litvoj. Pograničnye zemli v sisteme russko-litovskih otnošenij konca XV–pervoj treti XVI v., Moskva 2010. [Кром, М. Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV–первой трети XVI в., Москва 2010].

Lewicki A.(red), Codex Epistolaris saeculi decimi quinti, t. 2, 1382‒1445, Kraków 1891.

Lewicki A, Powstanie Świdrygiełły: ustęp z dziejów unii Litwy z Koroną, Kraków 1892.

Lûby, A., Unutrypalityčnaâ baracʹba ǔ Vâlikim knâstve Litoǔskim u 30‒40-yâ gg. XV st, [w:] Gìstoryâ Belarusì, T.1, red. P. Brygadzìn ì ìnš., Minsk 2018, s. 200‒212. [Любы, А., Унутрыпалiтычная барацьба ў Вялiкiм княстве Лiтоўскiм у 30-40-ыя гг. XV ст [w:] Гісторыя Беларусі, Т. 1, red: П. Брыгадзін і інш, Минст 2018, с. 200–212].

Martène E., Durand U. (ed.) Veterum scriptorum et monumentorum historicorum, dogmaticorum, moralium, amplissima collectio. T. 8, Parisiis 1733.

Nagelʹskì, M. Supernìctva Rèčy Paspalìtaj z Maskoǔskaj dzâržavaj za damìnavanne ǔ cèntralʹna-ǔshodnâj Eǔrope u XVI–XVII stst. „ARCHE“ 2014 nr. 12, s. 322‒353 [Нагельскі, М., Суперніцтва Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай за дамінаванне ў цэнтральна-ўсходняй Еўропе ў XVI–XVII стст. „ARCHE“ 2014 н. 12, с. 322‒353.].

Nikodem J., Witold Wielki Książę Litewski (1354 lub 1355–27 października 1430), Kraków 2013.

Patschovsky A, Toleranz im Mittelalter. Idee und Wirklichkeit, [w:] Toleranz im Mittelalter, red.: A. Patschovsky, H. Zimmermann, Thorbecke 1998, s. 392‒401.

Polechow S., C. Squires, W przededniu Wiedroszy. List wypowiedni Iwana III do Aleksandra Jagiellończyka z 24 czerwca 1500, [w:] Lituanistyka i wschodoznawstwo. Studia dedykowane Profesorowi Krzysztofowi Pietkiewiczowi, red. G. Błaszczyk, G. Skrukwa, M. Studenna-Skrukwa, Poznań 2020, s. 101‒111.

Polehov S, Braki knâzâ Svidrigajlo Olʹgerdoviča, [w:] Po lûbvi, vʺ pravdu, bezovsâkie hitrosti. Druzʹâ i kollegi k 80-letiû V.A. Kučkina, red.: B. Florâ, A. Gorskij, E. Konâvskaâ, P. Lukin, P. Stefanovič, S. Gorodilin, Moskva 2014, s. 235‒268. [Полехов С., Браки князя Свидригайло Ольгердовича, [w:] Полюбви, въ правду, безо всякие хитрости. Друзья и коллеги к 80-летию В.А. Кучкина, red. Б. Флоря, А. Горский, Е. Конявская, П. Лукин, П. Стефанович, С. Городилин, Москва 2014, с. 235‒268].

Polehov S., Nasledniki Vitovta. Dinastičeskaâ vojna v Velikom knâžestve Litovskom 1432‒1438, Moskva 2015. [Полехов C., Наследники Витовта. Династическая война в Великом княжестве Литовском 1432‒1438, Москва 2015].

Prochaska A. (ed.), Codex Epistolaris Vitoldi Magni Ducis Lithuaniae 1376‒1430, Cracoviae 1882.

Prochaska, A., Dzieje Witołda, w. księcia Litwy, Wilno 1914.

Sahanowicz H, Zakon krzyżacki i sprawa unii religijnej w wielkim księstwie litewskim w latach 30. XV wieku, „Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej”, 2007, t. 1, s. 62–72.

Saganovìč G. Kryžanoscy ì rusìny: ad daktryny da praktykì vajny z VKL, „Belaruskì gìstaryčny aglâd“, 2006, T. 13, Sš. 2, s. 115‒134. [Сагановіч Г., Крыжаносцы і русіны: ад дактрыны да практыкі вайны з ВКЛ, „Беларускі гістарычны агляд“, 2006, Т. 13, Сш. 2, с 115‒134].

Sułkowska-Kuraś I., Kuraś S. (ed.), Bullarium Poloniae litteras apostolicas aliaque monumenta Poloniae Vaticana continens. Vol. 5. 1431‒1449, Romae 1995.

Szweda A., Polish and Teutonic diplomatic activity in Europe during the conflict of 1409‒1411, http://history.pth.net.pl/files/articles/Szweda_A_Polish_and_Teutonic_diplomatic_activity_in_Europe.pdf [доступ: 10. 12. 2020].

Theiner A. (ed.) Vetera monumenta Poloniae et Lithuaniae gentiumque finitimarum historiam illustrantia, t. 2, Romae 1861.

Urban W, The Samogitian Crusade, Chicago 1989.

Voigt J. (red), Codex Diplomaticus Prussicus, Bd. 4‒6, Königsberg 1853‒1861.

Weber R.,Gryson R. (red), Biblia Sacra iuxta Vulgata versionem, Editio quinta, 2007.

Przegląd Środkowo-Wschodni - okładka 6/2021

Opublikowane

11.12.2021

Jak cytować

Котаў, П. (2021). Праваслаўныя Вялікага Княства Літоўскага ў дыпламатычнай рыторыцы ў канцы XIV- пачатку XVI ст.ст. Przegląd Środkowo-Wschodni, 6, 9-30. https://doi.org/10.32612/uw.2543618x.2021.pp.9-30

Inne teksty tego samego autora