Всесоюзна спілка євангельських християн-баптистів (ВСЄХБ), як об’єкт оперативної розробки радянських спецслужб 1942–1948 рр.
DOI:
https://doi.org/10.32612/uw.2543618x.2020.pp.285-318Słowa kluczowe:
tajny agent, represje, Wszechzwiązkowa Rada Chrześcijan Ewangelicznych i Baptystów (WREChB), Związek RadzieckiAbstrakt
W artykule analizuje się rola, jaką odegrały radzieckie organy bezpieczeństwa w prowadzeniu polityki wyznaniowej, nakierowanej na środowiska protestanckie, na terenach Ukrainy Radzieckiej w latach 1942–1948 na przykładzie stworzenia prze owym organie komórki wyznaniowej pod nazwą Wszechzwiązkowa Rada Chrześcijan Ewangelicznych Baptystów (WREChB) oraz aparatu republikańskich i okręgowych pełnomocników tzw. starszych prezbiterów. W artykule również przedstawiono plany bezpieki dotyczące wykorzystania kierownictwa WREChB do realizacji zadań agenturalno-operacyjnych, związanych z wchłonięciem innych bliźniaczych organizacji religijnych na terenie Związku Radzieckiego (zielonoświątkowców, darbistów, reformistów i t.p. ), co spowodowało zmniejszenie ich liczebności, podporządkowanie wpływom władzy radzieckiej, a w konsekwencji prowadziło do ich moralnego i fizycznego wyniszczenia.
Pobrania
Bibliografia
Архівні джерела
Haluzevyy derzhavnyy arkhiv Sluzhby bezpeky Ukrayiny, m. Kyyiv (HDA SBU) [Галузевий державний архів Служби безпеки України, м. Київ (ГДА СБУ)] F. 1. 2-he Upravlinnya MGB-KGB URSR [Ф. 1. 2-ге Управління МГБ-КГБ УРСР]
Op. 1. [Оп. 1.]
Spr. 1103. Delo №127 (t.2) Dokladnyye zapiskii spravki ob agenturno-operativnoy rabote po linii tserkovnikov i sektantov Ukrainskoy SSR (14 maya 1957 g. – 25 sentyabrya1959 g.), 280 ark. [Спр. 1103. Дело №127 (т.2) Докладные записки и справки об агентурно-оперативной работе по линии церковников и сектантов Украинской ССР (14 мая 1957 г. – 25 сентября 1959 г.), 280 арк.]
Spr. 1104. Delo №127 (t.3) Dokladnyye zapiskii spravki ob agenturno-operativnoy rabote po linii tserkovnikov i sektantov (03 yanvarya 1959 g. – 12 dekabrya 1959 g.), 271 ark. [Дело №127 (т.3) Докладные записки и справки об агентурно-оперативной работе по линии церковников и сектантов (03 января 1959 г. – 12 декабря 1959 г.), 271 арк.] DOI: https://doi.org/10.2307/829560
Spr. 1105. Delo №127 (t.4) Plany agenturno-operativnykh meropriyatiy potserkovno-sektantskoy linii (03 noyabrya 1954 g. – 08 maya 1959 g.), 224 ark. [Спр. 1105. Дело №127 (т.4) Планы агентурно-оперативных мероприятий по церковно-сектантской линии (03 ноября 1954 г. – 08 мая 1959 г.), 224 арк.]
F. 2. Upravlinnya borot’by z bandytyzmom MVD,Upravlinnya 2-N ta 4-te Upravlinnya MGB–KGB URSR [Ф. 2. Управління боротьби з бандитизмом МВД, Управління 2-Н та 4-те Управління МГБ–КГБ УРСР]
Op. 21. [Оп. 21.]
Spr. 2750. Delo №33 t.2. Dokladnyye zapiski UKGB i v KGB SSSR o provodimykh agenturno-operativnykh meropriyatiyakh sredi lits, vozvrativshikhsya iz zaklyucheniya (20 fevralya 1955 g. –28 aprelya 1955 g.), 375 ark. [Спр. 2750. Дело №33 т.2. Докладные записки УКГБ и в КГБ СССР о проводимых агентурно-оперативных мероприятиях среди лиц, возвратившихся из заключения (20 февраля 1955 г. – 28 апреля 1955 г.), 375 арк.] DOI: https://doi.org/10.1080/00185868.1955.9953569
F. 6. Fond kryminal’nykh sprav [Ф. 6. Фонд кримінальних справ]
Spr. 58633 fp. Delo № 149650 po obvineniyu Trinadtsatko A.T. po st. 54-10 UK Ukrainy v 2-kh t., t.1 – 353 ark. [Спр. 58633 фп. Дело № 149650 по обвинению Тринадцатко А.Т. по ст. 54-10 УК Украины в 2-х т., т.1 – 353 арк.]
F. 9. Normatyvno-rozporyadchi dokumenty CHK–KGB URSR. 1921–1991 rr. [Ф. 9. Нормативно-розпорядчі документи ЧК–КГБ УРСР. 1921–1991 рр.]
Spr. 74 US/SR. Direktivy MGB USSR za 1944 g. (s № 43 po № 1278), 250ark. [Спр. 74 УС/СР. Директивы МГБ УССР за 1944 г. (с № 43 по № 1278), 250 арк.]
F. 13. Kolektsiya drukovanykh vydan’ KGB URSR. 1920–1992 rr. [Ф. 13. Колекція друкованих видань КГБ УРСР. 1920–1992 рр.]
Spr. 375. Doklad o rezul’tatakh agenturno-operativnoy i sledstvennoy raboty NKGB USSR perioda VOV 1941–1945 gg., 1945 g., 439 s. [Спр. 375. Доклад о результатах агентурно-оперативной и следственной работы НКГБ УССР периода ВОВ 1941–1945 гг., 1945 г., 439 с.]
Spr. 666. Istoriya sovetskikh organov gosudarstvennoy bezopasnosti, 1977g., 639 s. [Спр. 666. История советских органов государственной безопасности, 1977г., 639 с.]
F. 16. Sekretarіat GPU–KGB URSR [Ф. 16. Секретаріат ГПУ–КГБ УРСР]
Op. 1. [Оп. 1.]
Spr. 539. Delo №2. Direktivnyye ukazaniya NKVD USSR za 1943 g., 331 ark. [Спр. 539. Дело №2. Директивные указания НКВД УССР за 1943 г., 331 арк.]
Spr. 565. Kopii spetssoobshcheniy I dokladnykh zapisok NKVD USSR (25 fevralya 1946 g. – 07 marta 1946 g.), 335 ark. [Спр. 565. Копии спецсообщений и докладных записок НКВД УССР (25 февраля 1946 г. – 07 марта 1946 г.), 335 арк.]
Spr. 572. Delo № 37 (t.12). Kopiis petssoobshcheniy i dokladnykh zapisok (14 maya 1946 g. – 04 iyunya 1946 g.), 360 ark. [Спр. 572. Дело № 37 (т.12). Копии спецсообщений и докладных записок (14 мая 1946 г. – 04 июня 1946 г.), 360 арк.]
Spr. 575. Delo № 37 (t.14). Kopii spetssoobshcheniy i dokladnykh zapisok, (17 iyunya 1946 –16 iyulya 1946), 406 ark. [Спр. 575. Дело № 37 (т.14). Копии спецсообщений и докладных записок, (17 июня 1946 – 16 июля 1946), 406 арк.]
F. 71. Dopovidni zapysky ta spetspovidomlennya viddilu «O» MGB URSR [Ф. 71. Доповідні записки та спецповідомлення відділу «О» МГБ УРСР]
Op.6. (1990) [Оп. 6. (1990)]
Spr. 124. Dokladnyye zapiski i spetssoobshcheniya otdeleniya «O» UMGB Drogobychskoy obl. za 1947 g. – 101 ark. [Спр. 124. Докладные записки и спецсообщения отделения «О» УМГБ Дрогобычской обл. за 1947 г. – 101 арк.]
Derzharkhiv Sluzhby bezpeky Ukrayiny m. Dnipro [Держархів Служби безпеки України м. Дніпро]
F. 6(R). – Op. 1. Fond kryminal’nykh sprav [Ф. 6(Р). – Оп. 1. Фонд кримінальних справ]
Spr. P-24066. Delo № 2575 po obvineniyu Shapovalova Danila Danilovicha post.54 -10 ch.2 UK USSR, 1944 g., t.1, 162 ark. [Спр. П-24066. Дело № 2575 по обвинению Шаповалова Данила Даниловича по ст.54-10 ч.2 УК УССР, 1944 г. т.1, 162 арк.]
Spr. P-24610. Delo № 7549 po obvineniyu Bidasha A. I i drugikh post. st. 54-10 ch.2, 54-11, 671 UK Ukrainy, 1957 g. (v 7 t.). – Paket № 1 (z rechovimi dokazami). [Спр. П-24610. Дело № 7549 по обвинению Бидаша А. И и других по ст. ст. 54-10 ч.2, 54-11, 671 УК Украины, 1957 г. (в 7 т.). – Пакет № 1 (з речовими доказами)]. DOI: https://doi.org/10.1063/1.3060184
F. 8 (R). Kolektsiya drukovanykh vydan’ [Ф. 8 (Р). Колекція друкованих видань] Kratkaya istoricheskaya spravka o rabote organov gosbezopasnosti Dnepropetrovshchiny, t.3. – Ark. 279. [Краткая историческая справка о работе органов госбезопасности Днепропетровщины, т.3. – Арк. 279.]
Tsentral’nyy derzhavnyy arkhiv vyshchykh orhaniv vlady ta upravlinnya Ukrayiny (TSDAVO), m. Kyyiv [Центральний державний архів вищих органів влади та управління України (ЦДАВО), м. Київ]
F. 4648. Rada v spravakh relihiyi pry Radi Ministriv URSR ta yiyi poperednyky:upovnovazheni rady v spravakh relihiyi pry Radi Ministriv SRSR po URSR (ob”yednanyy fond). [Ф. 4648. Рада в справах релігії при Раді Міністрів УРСР та її попередники: уповноважені ради в справах релігії при Раді Міністрів СРСР по УРСР (об’єднаний фонд)]
Op. 4 [Оп. 4.]
Spr. 15. Dokumenty na snyatiye sregistratsii religioznykh obshchestv i zakrytiye molitvennykh domov /resheniya ispolkomov mestnykh Sovetov, zaklyucheniye upolnomochennykh, vypiski iz protokolov zasedaniya Soveta/ po oblastyam Ukrainskoy SSR za 1946 g. – 44 ark. [Спр. 15. Документы на снятие с регистрации религиозных обществ и закрытие молитвенных домов /решения исполкомов местных Советов, заключение уполномоченных, выписки из протоколов заседания Совета/ по областям Украинской ССР за 1946 г. – 44 арк.]
Spr. 27. Tsirkulyarnyye instruktivnyye pis’ma Upolnomochennogo soveta po Ukrainskoy SSR oblastnym upolnomochennym za 1947 g. – 179 ark. [Спр. 27. Циркулярные инструктивные письма Уполномоченного совета по Украинской ССР областным уполномоченным за 1947 г. – 179 арк.]
Tsentral’nyy derzharkhiv hromads’kykh ob”yednan’(TSDAHO), m. Kyyiv [Центральний держархів громадських об’єднань (ЦДАГО), м. Київ]
F. 263. Kryminal’ni spravy na represovanykh [Ф. 263. Кримінальні справи на репресованих]
Op. 1. [Оп. 1.]
Spr. 58286. Delo №14905 po obvineniyu Marina S.I. i drugikhpo st. 54-10 ch.2 i 54-11 UK Ukrainy (v 8 t.), t.1 i t.8. [Спр. 58286. Дело №14905 по обвинению Марина С.И. и других по ст. 54-10 ч.2 и 54-11 УК Украины (в 8 т.), т.1 і т.8.]
Oblasni Derzhavni arkhivy [Обласні Державні архіви] Derzharkhiv Dnipropetrovs’koyi oblasti (DADO) [Держархів Дніпропетровської області (ДАДО)]
F. 6463. Upovnovazhenyy Rady u spravakh relihiynykh kul’tiv pry RNK SRSR po Dnipropetrovs’kiy oblasti. [Ф. 6463. Уповноважений Ради у справах релігійних культів при РНК СРСР по Дніпропетровській області. 1945-1965 рр.]
Op.1. [Оп. 1.]
Spr. 1. Postanovleniya, ukazaniya, instruktivnyye pis’ma Sovete po delam religioznykh kul’tov pri Sovete Narodnykh Komissarov SSSR 1945-1946 gg., 43 ark. [Спр. 1. Постановления, указания, инструктивные письма Совете по делам религиозных культов при Совете Народных Комиссаров СССР 1945-1946 гг., 43 арк.]
Spr. 11. Informatsionnyye otchioty, statisticheskiye svodki, svedeniya, svyazannyye s deyatel’nost’yu religioznykh obshchin i napravlyayemyye v vyshestoyashchiye I mestnyye sovetskiye i partiynyye organy za 1952 g., 100 ark. [Спр. 11. Информационные отчёты, статистические сводки, сведения, связанные с деятельностью религиозных общин и направляемые в вышестоящие и местные советские и партийные органы за 1952 г., 100 арк.]
Derzharkhiv Cherkas’koyi oblasti (DACHO) [Держархів Черкаської області (ДАЧО)]
F. R-5625. Kryminal’ni spravy na represovanykh [Ф. Р-5625. Кримінальні справи на репресованих]
Op. 1. [Оп. 1.]
Spr. 9742. Delo № 148160 po obvineniyu Skrynnika V.R. po st. 54-10 UK Ukrainy [Спр. 9742. Дело № 148160 по обвинению Скрынника В.Р. по ст. 54-10 УК Украины]
Література
Bazhan O. ta insh., Vyprobuvannya viroyu: borot’baza realizatsiyu prav i svobod viruyuchykh v Ukrayini v druhiy polovyni 1950-kh – 1980-ti rr. Kyyv 2000. – 329 s. [Бажан О. та інш., Випробування вірою: боротьба за реалізацію прав і свобод віруючих в Україні в другій половині 1950-х – 1980-ті рр., Ки́їв 2000. – 329 с.]
Bazhan O.H., Danylyuk Yu.Z. Opozytsiya v Ukrayini (druha polovyna 50-kh – 80-ti rr. XX st.) / NAN Ukrayiny. Instytut istoriyi Ukrayiny, Kyyv 2000. – 389 s. [Бажан О.Г., Данилюк Ю.З. Опозиція в Україні (друга половина 50-х – 80-ті рр. XX ст.) / НАН України. Інститут історії України, Ки́їв 2000. – 389 с.]
Boyko V., Dukh Svyatoy nauchyt vas vsemu, Kyyv 2005. – 67 s. [Бойко В., Дух Святой научит вас всему, Ки́їв 2005. – 67 с.]
Bratskyy vestnyk. Zhurnal VSEKhB, Moskva 1945. – № 1. – 44 s. [Братский вестник. Журнал ВСЕХБ, Москва 1945. – № 1. – 44 с.]
Vlast’ i tserkov’ v Vostochnoy Evrope 1944–1953 hh. V 2-kh t. T.1. Vlast’ i tserkov’ v Vostochnoy Evrope 1944–1948, red. T.V. Voloktyna, Mосква 2009. – 887 s. [Власть и церковь в Восточной Европе 1944–1953 гг. В 2-х т. Т.1. Власть и церковь в Восточной Европе 1944–1948, Т.В. Волоктина, Москва 2009. – 887 с.]
Voynalovych V., Partiyno-derzhavna polityka shchodorelihiyi ta relihiynykh instytutsiy v Ukrayini 1940-1960-kh rokiv: politolohichnyy dyskurs, Kyyv 2005. – 741 s. [Войналович В., Партійно-державна політика щодо релігії та релігійних інституцій в Україні 1940-1960-х років: політологічний дискурс, Ки́їв 2005. – 741 с.]
Goretoy N., SSSR Apokalipsicheskiy Vavilon, Mосква 2005. – 275 s. [Горетой Н., СССР Апокалипсический Вавилон, Москва 2005. – 275 с.]
Istoriya yevangel’skikh khristian-baptistov v SSSR, red.: Ya. Dukhonchenko, Mосква 1989. – 623 s [История евангельских христиан-баптистов в СССР, ред.: Я. Духонченко, Москва 1989. – 623 с.]
Istoriya relihiyi v Ukrayini, V 10 т., red.: P.L. Yarots’Koho, т. 6, Kyyv 2007 – 632 s. [Історія релігії в Україні. В 10 т., ред.: П. Л. Яроцького, t.6, Ки́їв 2007 – 632 с.]
Kryuchkov G. K., Velikoye probuzhdeniye KHKH stoletiya, Moskva 2008 – 512 s. [Крючков Г. К., Великое пробуждение ХХ столетия, Москва 2008. – 512 с.]
Lakhno O., Opozytsiya v yevanhel’s’ko-baptysts’komu rusi v URSR (seredyna 40-kh – 80-ti roky XX stolittya), Poltava 2008. – 290 s. [Лахно О., Опозиція в євангельсько-баптистському русі в УРСР (середина 40-х – 80-ті роки ХХ століття, Полтава 2008. – 290 с.]
Odintsov M. i dr., Gosudarstvo i tserkov’ v XX veke: evolyutsiya vzaimootnosheniy, politicheskiy i sotsiokul’turnyy aspekty. Opyt Rossii i Yevropy, Moskva 2011. – 464 s. [Одинцов М. и др., Государство и церковь в XX веке: эволюция взаимоотношений, политический и социокультурный аспекты. Опыт России и Европы, Москва 2011. – 464 с.]
Sawatsky W., Soviet Evangelicals: Since World War II. Kitchener, Ontario 1981. – 527 p.
Sinichkin A., O dinamike rosta bratstva YEKhB s 1945 po 1965 god, http://www.rusbaptist.stunda.org/dop/statist.htm. [Синичкин А., О динамике роста братства ЕХБ с 1945 по 1965 год, http://www.rusbaptist.stunda.org/dop/statist.htm]
Sorokin A., Opora na arkhiv „Rodina” 2003, Nr 8, s. 98 -104. [Сорокин А., Опора на архив „Родина” 2003, №8, с. 98 -104.] DOI: https://doi.org/10.1002/best.200300450
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2020 Uniwersytet Warszawski, Instytut Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej

Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.