Ідэнтычнасць жыхароў Мінска ў XIX – пачатку XX ст. у святле мемуарнай літаратуры

Autor

DOI:

https://doi.org/10.32612/uw.2543618x.2020.pp.127-167

Słowa kluczowe:

Mińsk, pamiętnikarstwo, Polacy, Białorusini, Żydzi, Rosjanie, powstanie styczniowe

Abstrakt

Wspomnienia mieszkańców Mińska są bardzo cennym źródłem do zrozumienia historii miasta. Ich szczególną wartością jest to, że pokazują życie miasta od wewnątrz, ze wszystkimi sprzecznościami. Mieszkańcy Mińska, którzy uważali się za Polaków, stanowili bardzo znaczną część jego mieszkańców do 1863 r. Wpłynęli na życie miasta, utrzymali te pozycję, choć w mniejszym stopniu do 1917 r. W XIX i na początku XX w., pomimo tego że miasto było częścią Imperium Rosyjskiego, Mińsk, podobnie jak w poprzednim okresie, kiedy był częścią Wielkiego Księstwa Litewskiego i Rzeczypospolitej Obojga Narodów, był częścią polskojęzycznej przestrzeni kulturowej i mentalnej. Wśród mieszkańców miasta, głównie wiary katolickiej, ale także grecko-katolickiej (po 1839 r. – wśród prawosławnych, byłych unitów), szlachty i mieszczan, językiem kultury i codziennej komunikacji był polski, ale jednocześnie przywiązywano do tradycji dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Jednocześnie Mińsk lub Mińsk Litewski był rozumiany jako miasto na Litwie – tj. na terytorium byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego i Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W tym artykule, na podstawie wspomnień ówczesnych mieszkańców i gości miasta – Tadeusza Korzona, Zofi i Kowalewskiej, Ferdynanda Szabłowskiego, Ferdynanda Ruszczyca, Jana Bułhaka, Adama Bohdanowicza, Anieli Bohdanowiczowej, Mikałaja Ułaszczyka i in. – podjęto próbę odzwierciedlenia ich postrzegania Mińska i miejsca miasta na ówczesnej Litwie i Białorusi, w Polsce i Rosji.

Wyświetlenia: 29Pobrania: 1

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Arkhivy Byelaruskay Narodnay Respubliki. T. 1. Kn. 1. Fond № 582 Dzyarzhawnaha Arkhivu Litvy («Rada Ministrau Byelaruskay Narodnay Respubliki»), ukl. S. Shupa, Vilnius, New York, Minsk, Praha 1998 [Архівы Беларускай Народнай Рэспублікі. Т. 1. Кн. 1. Фонд № 582 Дзяржаўнага Архіву Літвы («Рада Міністраў Беларускай Народнай Рэспублікі»), укл. С. Шупа, Вільня, Нью-Ёрк, Менск, Прага 1998].

Bogdanovich A. Ye., Ya vsyu zhizn’ stremilsya k svetu. V 2 kn. Kn. 1. Moi vospominaniya, sost. A. Vashchenko, Minsk 2012 [Богданович А.Е., Я всю жизнь стремился к свету. В 2 кн. Кн. 1. Мои воспоминания, сост. А. Ващенко, Минск 2012].

Bułhak J., Dwadzieścia sześć lat z Ruszczycem, Wilno 1939.

Denisov V. N., Ploshchad’ Svobody v Minske, Minsk 1985 [Денисов В.Н., Площадь Свободы в Минске, Минск 1985].

Drozd Z., Tayamnitsy Dunina-Martsinkyevicha, Vilnius 2018 [Дрозд З., Таямніцы Дуніна–Марцінкевіча, Вільнюс 2018].

Dunin Marcinkiewicz W., Ciekawyś? Przeczytaj! Trzy powiastki i wierszyk ulotny, Mińsk 1856.

Dunin Marcinkiewicz W., Hapon, powieść białoruska, z prawdziwego zdarzenia w języku białoruskiego ludu napisana, Mińsk 1855.

Dunin Marcinkiewicz W., Sielanka. Opera we dwóch aktach, Wilno 1846.

Dunin Marcinkiewicz W., Wieczernice i Obłąkany. Poezye, Mińsk 1855.

Dunin-Martsinkyevich V., Zbor tvoraw. U 2 t. T. 1-2, ukl. Ya. Yanushkyevich, Minsk 2007-2008 [Дунін-Марцінкевіч В., Збор твораў. У 2 т. Т. 1–2, укл. Я. Янушкевіч, Мінск 2007–2008].

Dzyanisau U., Historyya adnaho budynka, «Pomniki historyi i kul’tury Byelarusi» 1985, № 5 [Дзянісаў У., Гісторыя аднаго будынка, «Помнікі гісторыі і культуры Беларусі» 1985, № 5].

Dzyanisau U., Z historyi teatral’nykh budynkaw XIX st. u Minsku, «Teatral’ny Minsk» 1985, № 3 [Дзянісаў У., З гісторыі тэатральных будынкаў ХІХ ст. у Мінску, «Тэатральны Мінск» 1985, № 3].

Firynovich A.E., Materyyaly fondu «Minskaha pavyatovaha suda» Natsyyanal’naha histarychnaha arkhiva Byelarusi ab padzyeyakh u Minsku napyaredadni pawstannya 1863–1864 hh. [u] Minsk i minchanye… [Фірыновіч А.Э., Матэрыялы фонду «Мінскага павятовага суда» Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі аб падзеях у Мінску напярэдадні паўстання 1863–1864 гг. [у] Мінск і мінчане…].

Ihnatowski U., 1863 hod na Byelarusi [u:] Ihnatowski U., Vybranaye, ukl. H. Zapartyka, navuk. red. I. Savyerchanka, Minsk 2018 [Ігнатоўскі У., 1863 год на Беларусі [у:] Ігнатоўскі У., Выбранае, укл. Г. Запартыка, навук. рэд. І. Саверчанка, Мінск 2018].

Iwanow M., Pierwszy naród ukarany. Polacy w Związku Radzieckim. 1921–1939, Warszawa, Wrocław 1991.

Jelski A., Mińsk [w:] Słownik geografi czny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. VI, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1885.

Karpovich T. A., Kul’turnaye zhytstsyo Minska І palovy ХІХ st., Minsk 2007 [Карповіч Т.А., Культурнае жыццё Мінска І паловы ХІХ ст., Мінск 2007].

Katalitskiya svyatyni. Minska-mahilyowskaya arkhidyyatseziya. Ch. 1. Budslawski, Vilyeyski i Minski dekanaty, tekst i fota A. Yaromyenki, uvodziny U. Tratsewskaha, Minsk 2003 [Каталіцкія святыні. Мінска-магілёўская архідыяцэзія. Ч. 1. Будслаўскі, Вілейскі і Мінскі дэканаты, тэкст і фота А. Яроменкі, уводзіны У. Трацэўскага, Мінск 2003].

Kavalyenya A. A., Danilovich V. V., Mazyets V. H., Tratstsyak S. A., Byelaruskaya Narodnaya Respublika – krok da nyezalyezhnastsi. Da 100-hoddzya abvyashchennya. Histarychny narys, Minsk 2018 [Каваленя А. А., Даніловіч В. В., Мазец В. Г., Траццяк С. А., Беларуская Народная Рэспубліка – крок да незалежнасці. Да 100-годдзя абвяшчэння. Гістарычны нарыс, Мінск 2018].

Korbut V. A., Ad Minska da Vil’ni. Historyya Byelarusi w zhurnalistskikh natatkakh, Minsk 2016 [Корбут В. А., Ад Мінска да Вільні. Гісторыя Беларусі ў журналісцкіх нататках, Мінск 2016].

Korbut V. A., Las’ko D. M., Minsk. Spadchyna staroha horada. 1067–1917, Minsk 2016 [Корбут В. А., Ласько Д. М., Мінск. Спадчына старога горада. 1067–1917, Мінск 2016].

Korzan T., Minsk u syaredzinye ХІХ st. Z ulasnykh uspaminaw, pyer. V. Makarevich, «Arche» 2010, № 3 [Корзан Т., Мінск у сярэдзіне ХІХ ст. З уласных успамінаў, пер. В. Макарэвіч, «Arche» 2010, № 3].

Korzon T., Mój pamiętnik przedhistoryczny, Kraków 1912. Kowalewska Z., Obrazki mińskie. 1850–1863, Wilno 1912.

Kupala Ya., Powny zbor tvoraw. U 9 t. T. 9. Kn. 2. Dapawnyenni da papyarednikh tamow, Minsk 2003 [Купала Я., Поўны збор твораў. У 9 т. Т. 9. Кн. 2. Дапаўненні да папярэдніх тамоў, Мінск 2003].

Minsk i minchanye: dzyesyats’ stahoddzyaw historyi. Krynitsy pa historyi horada. Satsyyal’nyya struktury i pawsyadzyonnasts’ (da 945-hoddzya Minska): zbornik navukovykh artykulaw, uklad. A. I. Hrusha; redkal.: A. A. Kavalyenya i insh., Minsk 2012 [Мінск і мінчане: дзесяць стагоддзяў гісторыі. Крыніцы па гісторыі горада. Сацыяльныя структуры і паўсядзённасць (да 945-годдзя Мінска): зборнік навуковых артыкулаў, уклад. А. І. Груша; рэдкал.: А. А. Каваленя і інш., Мінск 2012].

Minsk u apisanni Uladzislava Syrakomli [u:] Pamyats’: historyka-dakumyental’naya khronika Minska. U 4 kn. Kn. 1, Minsk 2001 [Мінск у апісанні Уладзіслава Сыракомлі [у:] Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1, Мінск 2001].

Mińsk, «Tygodnik Wileński» 1911, nr 13, 27 marca (9 kwietnia). „Nasza Dola” 1906, nr 1, 2, 3, 5.

«Naša Dolâ» 1906, № 1, 2, 3, 6 [«Наша Доля» 1906, № 1, 2, 3, 6].

„Nasza Niwa” 1906, nr 1, 2, 4.

Nasze Kościoły. Djecezja Mińska. T. 2. Zesz. 11, red. J. Żyskar, Warszawa 1913.

Nasze Kościoły. Djecezja Mińska. T. 2. Zesz. 9, red. J. Żyskar, Warszawa 1913.

o-K-o, Mińsk. Dwa światy, «Tygodnik Wileński» 1911, nr 13, 27 marca (9 kwietnia).

Opisanie obchodu żałobnego nabożeństwa za duszę ś. p. Tadeusza Kościuszki, odbytego w Mińsku dnia 7. Marca 1818. roku w kościele Katedralnym, Wilno 1818.

Radzik R., Między zbiorowością etniczną a wspólnotą narodową. Białorusini na tle przemian narodowych w Europie Środkowo-Wschodniej XIX st., Lublin 2000.

Rossіya. Polnoye geografi cheskoye opisanіe nashego otechestva: nastol’naya i dorozhnaya kniga dlya russkikh’’ lyudey, red. V. P. Semenov, obshch. ruk. P. P. Semenova i V. I. Lamanskogo. T. IX. Verkhneye Podnѣprov’ye i Bѣlorussіya, sost. V. P. Semenov’’, M. V. Dovnar’’-Zapol’skіy, D. Z.Shendrik’’, A. K.Kabanov’’, A. P. Sapunov’’, S.-Peterburg’’ 1905 [Россія. Полное географическое описаніе нашего отечества: настольная и дорожная книга для русскихъ людей, ред. В. П. Семеновъ, общ. рук. П. П. Семенова и В. И. Ламанского. Т. IX. Верхнее Поднѣпровье и Бѣлоруссія, сост. В. П. Семеновъ, М. В. Довнаръ-Запольскій, Д. З. Шендрикъ, А. К. Кабановъ, А. П. Сапуновъ, С.-Петербургъ 1905].

Ruszczyc F., Dziennik. Cz. 2. W Wilnie. 1919–1932, wybór, układ, oprac., wstęp i posłowie E. Ruszczyc, Warszawa 1996.

Shibeko Z. V., Minsk. Stranitsy zhizni dorevolyutsionnogo goroda, Minsk 1990 [Шибеко З. В., Минск. Страницы жизни дореволюционного города, Минск 1990].

Staliūnas D., Rusinimas: Lietuva ir Baltarusija po 1863 m., Vilnius 2009.

Tarasiuk D., Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905–1918, Lublin 2007.

Ts’vikyevich A., «Zapadno-russizm». Narysy z hramadzkay mys’li na Byelarusi w ХІХ i pachatku ХХ v., Minsk 1993 [Цьвікевіч А., «Западно-руссизм». Нарысы з грамадзкай мысьлі на Беларусі ў ХІХ і пачатку ХХ в., Мінск 1993].

Ulashchyk M., Dats’ narodu historyyu. Uspaminy, listy, ukl. A. Kawka, M. Skobla; navuk.-red.rada: V. Holubyew [i insh.], Minsk 2016 [Улашчык М., Даць народу гісторыю. Успаміны, лісты, укл. А. Каўка, М. Скобла; навук.-рэд. рада: В. Голубеў [і інш.], Мінск 2016].

Ulashchyk M., Myemuary i dzyonniki yak krynitsy pa historyi Byelarusi [u:] Ulashchyk M., Zbor tvoraw. T. 1. Pratsy pa arkhyeahrafi i i krynitsaznawstvu, red. D. Vits’ko, D. Stolyar, M. Hal’pyarovich, ahul’n. red. D. Vits’ko, Smolyensk 2017 [М. Улашчык, Мемуары і дзённікі як крыніцы па гісторыі Беларусі, [w:] Idem, Збор твораў, т. 1: Працы па археаграфіі і крыніцазнаўству, рэд. Д. Віцько, Д. Столяр, М. Гальпяровіч, агульн. рэд. Д. Віцько, Смоленск 2017].

«Vybirajmasâ upročki»! «Skarèj u Tomskʺ»!! Abʺ toâ dobra razvědaǔ i raztlumačyǔ narodu A. Ì., Picârburhʺ: Skladʺ glaǔny u knižnicy B. Adamoviča, u Měnsku-Litoǔskamʺ,1896 [«Выбираймася у прочки»! «Скарэй у Томскъ»!! Абъ тоя добра развѣдаў и разтлумачыў народу А. І., Пицярбурхъ: Складъ глаўны у книжницы Б. Адамовича, у Мѣнску-Литоўскамъ, 1896].

Zienkiewicz T., Polskie życie literackie w Mińsku na początku XX w. (do r. 1921), Olsztyn 1997.

Przegląd Środkowo-Wschodni - okładka 5/2020

Opublikowane

10.10.2020

Jak cytować

Корбут, В. (2020). Ідэнтычнасць жыхароў Мінска ў XIX – пачатку XX ст. у святле мемуарнай літаратуры. Przegląd Środkowo-Wschodni, 5, 127-167. https://doi.org/10.32612/uw.2543618x.2020.pp.127-167

Inne teksty tego samego autora