Сталін у беларускай савецкай літаратуры
DOI:
https://doi.org/10.32612/uw.2543618X.2020.pp.45-86Słowa kluczowe:
białoruska sowiecka literatura, kult jednostki Stalina, Związek Pisarzy Białorusi Sowieckiej, kongres pisarzy, poezjaAbstrakt
Artykuł opowiada o utrwalaniu kultu Stalina w literaturze białoruskiej w latach 30. i 50. XX. Wówczas białoruscy pisarze sowieccy nieustannie wychwalali Stalina, ukazując go jako „wielkiego”, „ukochanego”, „odważnego”, „mądrego”, i „genialnego” przywódcę. Przedstawiano go jako ojca narodu, który pieczołowicie dbał o swoich „dzieci”. Artykuł pokazuje, że rola Stalina jako domniemanego „wszechpotężnego i wszechwiedzącego władcę” była częściowo pokłosiem polityki kultu jednostki, zaś częściowo jego siłą napędową. W publikacji przeanalizowano obraz Stalina w utworach literackich reprezentujących różne gatunki literackie ze szczególnym uwzględnieniem „listów narodu białoruskiego” do Stalina. Niektóre z nich weszły na stałe do ofi cjalnego kanonu literatury, a inne zostały szybko zapomniane.
Pobrania
Bibliografia
Ad shchyraha serca: zbornik vyershau belaruskikh paetau, prysvechanykh I.V. Stalinu, red.: P. Brouka, Minsk 1952 [Ад шчырага сэрца: зборнік вершаў беларускіх паэтаў, прысвечаных І. В. Сталіну, Рэд. П. Броўка, Менск 1952].
Ad usyaho serca, „Polymya” 1949, nr 1 [Ад усяго сэрца, „Полымя” 1949, nr 1].
Аhiyevich U, Tolki z pazitsyi zhytsia (Dumki ab paezii 1948 hoda), „Belaruś” 1949, nr 5 [Агіевіч Ул., Толькі з пазіцый жыцця (Думкі аб паэзіі 1948 года), „Беларусь” 1949, nr 5].
Alyeksandrovich A., Pesnia proletarskaha yadnannya, „LiM” 1934, nr 3 [Александровіч А., Песня пролетарскага яднання, „ЛіМ” 1934, nr 3].
Alyeksandrovich А., Pismenniki Byelaruskaj SSR, delehaty pershaha usyesayuznaha zyezda – tavaryshu Stalinu, „LiM” 1934, nr 46 [Александровіч А., Пісьменнікі Беларускай ССР, дэлегаты першага ўсесаюзнага з’езда – таварышу Сталіну, „ЛіМ” 1934, nr 46].
Babareka A.A., Zauvahi da dakladu I. Stalina ab „protsilehlyhh pachatkakh” [u:] Babareka A.A., Zbor tvorau, t. 2, Wilnya-Byelastok 2011 [Бабарэка А. А., Заўвагі да дакладу І. Сталіна аб «процілеглых пачатках» [y:] Бабарэка А. А., Збор твораў, Вільня-Беласток 2011].
Barashka І., Aspinstan. Narys, Мinsk 1931 [Барашка І., Асінстан. Нарыс, Мінск 1931].
Barysienka V., Vobraz vyalikaha pravadyra u belaruskay litaratury, „Polymya revalutsyi” 1939, nr 11–12 [Барысенка В., Вобраз вялікага правадыра ў беларускай літаратуры, „Полымя рэвалюцыі” 1939, nr 11–12].
Branshteyn J., Partyya kankretna kiruye, „LiM” 1934, nr 3 [Бранштэйн Я., Партыя канкрэтна кіруе „ЛіМ” 1934, nr 3.]
Bryl Y., Viachernyaye. Lirycynyya zapisy i miniyatsury, Minsk 1994 [Брыль Я., Вячэрняе. Лірычныя запісы і мініяцюры, Мінск 1994].
Buryan B., Na shlakhu zhytsiovay praudy, „LiM” 1952, nr 24 [Бур’ян Б., Нашляху жыццёвай праўды, „ЛіМ” 1952, nr 24].
Buyla К., Pesnya ab Stalinye, „Belaruś” 1947, nr 2 [Буйла К., Песня аб Сталіне, „Беларусь” 1947, nr 2].
Byalevich А., Sontsa, „Zviazda” 1949, nr 250 [Бялевіч А., Сонца, „Звязда” 1949, nr 250]. DOI: https://doi.org/10.1080/03461238.1949.10419778
Chykun P., Sunduk-unikum, „Zvyazda” 1936, nr 268 [Чыкун П., Сундук-унікум, „Звязда” 1936, nr 268].
Da 70-hoddzya z dnia naradzhennya vyalikaha Stalina, „LiM” 1949, nr 51 [Да 70-годдзя з дня нараджэння вялікага Сталіна, „ЛіМ” 1949, nr 51].
Druhi zyezd sovetskikh piśmennikau Belarusi (Dzyonnik zyezda), „LiM” 1949, nr 28 [Другі з’езд совецкіх пісьменнікаў Беларусі (Дзённік з’езда), „ЛіМ” 1949, nr 28].
Druhi zyezd sovetskikh piśmiennikau Belarusi, „Polymya” 1949, nr 7 [Другі з’ездсовецкіх пісьменнікаў Беларусі, „Полымя” 1949, nr 7].
Dudar Al., Vorahi, „Polymya revalutsyi” 1936, Кn. 8 [Дудар Ал., Ворагі, „Полымя рэвалюцыі” 1936, Кн. 8].
Dwanatsać pesien pra nahzu nyepyeramozhnuyu Chyrvonuyu Armiyu i yaye tvartsa i natchnyalnika vialikaha Stalina, pra yaye palkavodtsa Klimyenta Varashylava, pra hyeraichnyya pakhody i bitvy, pra muzhnast’ synou Byelaruskay zyamli, pra nadzyeynuyu vartu savyestkikh hranits, pra yednasts narodu i armii, pra nashykh shchaslivykh i smyelykh dziatsyey, pra nashu stalinskuyu radasnuyu moladz,– napisali Yanka Kupala, Yakub Kolas, Andrey Alyeksandrovich, Pyatruś Brouka, Pyatro Hlyebka, – prysviachayutsa slaunay Rabocha-Syalyanskay Chyrvonay Armii i yaye pravadyru – pyershamu marshalu Krainy Sotsyyalizma Klimyentu Yefremavichu Varashylavu, „Zvyazda” 1936, nr 209 [Дванаццаць песень пра нашу непераможную Чырвоную Армію і яе тварца і натхняльніка вялікага Сталіна, пра яе палкаводца Клімента Варашылава, пра гераічныя паходыі бітвы, пра мужнасць сыноў Беларускай зямлі, пра надзейную варту совецкіх граніц, пра еднасць народу і арміі, пра нашых шчаслівых і смелых дзяцей, пра нашу сталінскую радасную моладзь, – напісалі Янка Купала, Якуб Колас, Андрэй Александровіч, Пятрусь Броўка, Пятро Глебка, –
прысвячаюцца слаўнай Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі і яе правадыру – першаму маршалу Краіны Соцыялізма Кліменту Ефрэмавічу Варашылаву, „Звязда” 1936, nr 209].
Gromov Ye., Stalin: iskustvo i wlast’, Moskva 2003 [Громов Е., Сталин: искусство и власть, Moсквa 2003].
Hramafonny zapis narodnykh pyesiyn, „LiM” 1936, nr 70 [Грамафонны запіснародных песень, „ЛіМ” 1936, nr 70].
Kalachynski M., Chata u Radole, „Polymya” 1949, nr 12 [Калачынскі М., Хата ў Радоле, „Полымя” 1949, nr 12].
Kalachynski M., Narodny Stalin, „LiM” 1939, nr 19 [Калачынскі М., Народны Сталін, „ЛіМ” 1939, nr 19].
Kalachynski M., Niezabyuny dzien’, „Polymya” 1951, nr 12 [Калачынскі М., Незабыўны дзень, „Полымя” 1951, nr 12].
Kalubovich A., Kroki historii, Byelastok-Vilnya-Myensk 1993 [Калубовіч А., Крокі гісторыі, Беласток-Вільня-Менск 1951].
Karatkyevich A., Padarunak kalhasniku Arlovu, „Zvyazda” 1937, nr 52 [Караткевіч А., Падарунак калгасніку Арлову, „Звязда” 1937, nr 52].
Kiryyenka K., Vyelichnyya vobrazy, „LiM” 1952, nr 25 [Кірыенка К., Велічныя вобразы, „ЛіМ” 1952, nr 25].
Klimovich M., Sovyetskaya litaratura Byelarusi, „Chyrvonaya zmyena” 1934, nr 188 [Клімковіч М., Совецкая літаратура Беларусі, „Чырвоная змена” 1934, nr 188].
Klimovich М., Vobraz I.V. Stalina u paezii Yanki Kupaly, „Byelaruś” 1949, nr 6. [Клімковіч М., Вобраз І. В. Сталіна ў паэзіі Янкі Купалы, „Беларусь” 1949, nr 6.]
Klimovich М., Z pyesnyay baratsby, „Byelarus’” 1948, nr 5 [Клімковіч М., З песняй барацьбы, „Беларусь” 1948, nr 5].
Kolas Y., Batsku i nastauniku, „Polymya” 1953, nr 3 [Колас Я., Бацьку і настаўніку, „Полымя” 1953, nr 3].
Kolas Y., Pravadyru narodau, „Polymya” 1949, nr 12 [Колас Я., Правадыру народаў, „Полымя” 1949, nr 12].
Kulyashova V.A., Lyasnomu rekhu praudu raskazhu…, Minsk 1989 [Куляшова В. А., Лясному рэху праўду раскажу…, Miнск 1989].
Larchanka М. H., Ab ramane „Buduchynya” E. Samuylonka, „Zvyazda” 1938, nr 201 [Ларчанка М. Г., Аб рамане «Будучыня» Э. Самуйлёнка, „Звязда” 1938, nr 201].
Lynkou М., Darahi vobraz, „Zvyazda” 1949, nr 249 [Лынькоў М., Дарагі вобраз, „Звязда” 1949, nr 249].
Lynskou M. Ts., Vobraz Stalina u byelaruskay mastatskay litaratury, Minsk 1950 [Лынькоў М. Ц., Вобраз Сталіна ў беларускай мастацкай літаратуры, Miнск 1950].
Maksim Tank, red.: S.U. Kalyadka, Мinsk 2014 [Максім Танк., Укл. С. У. Калядка, Мiнск 2014].
Mashara M., Tawaryhzu Stalinu, „Zvyaza”, 1939, nr 254 [Машара М., Таварышу Сталіну, „Звязда” 1939, nr 254].
Miedzyalcou А., Natallya Arsyenyeva praz uspaminy Piatra Krauchanki, „Rehiyanalnaya hazeta” 2016, nr 5 [Медзяльцоў А., Наталля Арсеннева праз успаміны Пятра Краўчанкі, „Рэгіянальная газета” 2016, nr 5] .
Mitskyevich D., Lubits i pomnits, Minsk 2000 [Міцкевіч Д., Любіць і помніць, Miнск 2000].
Muravyeyka I., Kolki u nyebye zorak yasnykh, „Byelaruś” 1951, nr 2 [Муравейка І., Колькі ў небе зорак ясных, „Беларусь” 1951, nr 2].
Muzyka da tekstu piśma byelaruskaha narodu vialikamu Stalinu, „Zvyazda” 1936, nr 208 [Музыка да тэксту пісьма беларукага народу вялікаму Сталіну, „Звязда” 1936, nr 208].
Na vartsye miru: twory, prysvechanyya baratsbe za mir, red.: А. Vyaluha, Мinsk 1950 [На варце міру: творы, прысвечаныя барацьбе за мір, Скл. А. Вялюгін, Мiнск 1950].
Napyaredadni 5-y hadaviny z dnya smyersti Yanki Kupaly, „LiM” 1947, nr 24 [Напярэдадні 5-й гадавіны з дня смерці Янкі Купалы, „ЛіМ” 1947, nr 24].
Narada maladykh pismyennikau zakhodnikh ablastsey BSSR, „LiM” 1947, nr 21 [Нарада маладых пісьменнікаў заходніх абласцей БССР, „ЛіМ” 1947, nr 21].
Natsyyanalny arkhiu Respubliki Byelaruś (NARB). F 4p. Vоp. 1 [Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. Ф. 4п. Воп. 1].
Panchanka P., Hordasts nashay paezii, „LiM” 1946, nr 5 [Панчанка П., Гордасць нашай паэзіі, „ЛіМ” 1946, nr 5].
Paznyak Z., Zatsemki z minulaha chasu [w:] Byelaruś: litaraturny almanakh byelaruskikh pismyennikau zamyezhzha, New York 2018 [Пазьняк З., Зацемкі зь мінулага часу // Беларус: літаратурны альманах беларускіх пісьменнікаў замежжа, Ню Ёрк 2018].
Pismo byelaruskaha naroda vialikamu STALINU, „LiM” 1936, nr 43 [Пісьмо беларускага народа вялікаму СТАЛІНУ, „ЛіМ” 1936, nr 43].
Pismo chuvashskogo naroda velikomu Stalinu, Tseboskary 1937 [Письмо чувашского народа великому Сталину, Чебоксары 1937].
Pismo kamsamoltsau i moladzi Byelarusi tavaryshu Stalinu u dzyen 25-y hadaviny LKSMB, „LiM” 1945, nr 19 [Пісьмо камсамольцаў і моладзі Беларусі таварышу Сталіну ў дзень 25-й гадавіны ЛКСМБ, „ЛіМ” 1945, nr 19].
Pismo pratsounykh Sovyetskay Hruzii pravadyru narodau vyalikamu Stalinu, „LiM” 1936, nr 17 [Пісьмо працоўных Совецкай Грузіі правадыру народаў вялікаму Сталіну, „ЛіМ” 1936, nr 17].
Pismyenniki abmyarkouvajuts piatsihadovy plan, „LiM” 1946, nr 15 [Пісьменнікі абмяркоўваюць пяцігадовы план, „ЛіМ” 1946, nr 15].
Плампер Я., Алхимия власти. Культ Сталина в изобразительном искусстве, Москва 2010, с. 8
Platonau R.P., Staronki historyi Byelarusi. Arkhivy svyedczats: z navukovay spadchyny, Minsk 2002 [Платонаў Р. П., Старонкі гісторыі Беларусі. Архівы сведчаць: з навуковай спадчыны, Miнск 2002].
Podderzhim initiyativu kolkhoznikov Bobrujshchiny, „Rabochiy” 1936, nr 113 [Поддержим инициативу колхозников Бобруйщины, „Рабочий” 1936, nr 113].
„Polymya revalutsyi” 1936, Kn. 8 [Полымя рэвалюцыі, 1936, Kн. 8].
Pramova tav. Kisyalyoyay, „LiM” 1936, nr 68 [Прамова тав. Кісялёвай, „ЛіМ” 1936, nr 68].
Pramova tavarysha N.F. Hikalo, „LiM” 1936, nr 18 [Прамова таварыша Н.Ф. Гікало, „ЛіМ” 1936, nr 18].
Pryyom u tav. Byeryya, „Zvyazda” 1935, nr 155 [Прыём у тав. Берыя, „Звязда” 1935, nr 155].
Pustaparozhnyaya paeziya, „Zvyazda” 1946, nr 191 [Пустапарожняя паэзія, „Звязда” 1946, nr 191].
Pyestrak F., Tank M., Mashara M., Klimovich M., Z twaim imyem u sertsy. Tawaryshu Stalinu, „LiM” 1940, nr 39 [Пестрак Ф., Танк М., Машара М., Клімковіч М., З тваім імем у сэрцы. Таварышу Сталіну, „ЛіМ” 1940, nr 39].
„Rabotnitsa i kalhasnitsa Byelarusi” 1936, nr 1 [“Работніца і калгасніца Беларусі” 1936, nr 1].
Rasstralyanaya litaratura, ukl.: L. Savik, M. Skobla, K. Cvirki, Minsk 2008 [Расстраляная літаратура, Укл. Л. Савік, М. Скоблы, К. Цвіркі, Miнск 2008].
Respublikanski skhod pismyennikau Byelarusi, „LiM” 1947, nr 30 [Рэспубліканскі сход пісьменнікаў Беларусі, „ЛіМ” 1947, nr 30].
Shcharbatau H., U palonye skazhonykh uyaulyennyau i arkhaichnych vobrazau, „Zvyazda” 1951, nr 1949 [Шчарбатаў Г., У палоне скажоных уяўленняў і архаічных вобразаў, „Звязда” 1951, nr 1949].
Stalin u byelaruskay savyetskay paezii: zbornik, red.: M. Lyтkou, Minsk 1937 [Сталін у беларускай савецкай паэзіі: Зборнік, Рэд. М. Лынькоў, Miнск 1937].
Stalin u byelaruskay savyeckay paezii, Мinsk 1937 [Сталiн у беларускай савецкай паэзii, Мiнск 1937].
Tank M., Pyesnya pra Stalina, „Polymya” 1949, nr 12 [Танк М., Песня пра Сталіна, „Полымя” 1949, nr 12].
Tank M., Siahonnia, „Zvyazda” 1939, nr 257 [Танк М., Сягоння, „Звязда” 1939, nr 257].
Tsikhanovich J., Partret stahoddzya, Minsk 2015 [Ціхановіч Я., Партрэт стагоддзя, Minsk 2015].
Vyalikamu Stalinu ad byelaruskaha naroda, Мinsk 1940 [Вялікаму Сталіну ад беларускага народа, Мiнск 1940].
Vyalikamu Stalinu u dzien 70-hoddzya ad byelaruskaha naroda, „Zvyazda” 1950, nr 1 [Вялікаму Сталіну ў дзень 70-годдзя ад беларускага народа, „Звязда” 1950, nr 1].
Yakub Kolas. Zbor tworau u 20 tamakh, t. 20, Listy 1954–1956 hh., Мinsk 2012 [Якуб Колас. Збор твораў у 20 тамах. Т. 20. Лісты 1954–1956 гг., Мiнск 2012].
Yanka Kupala i Yakub Kolas. 1882–1982. Vyanok uspaminau pra ikh, red.: А. Kalubovich, Grand Rapids 1982 [Янка Купала і Якуб Колас. 1882–1982. Вянок успамінаў пра іх, Укл. і рэд. А. Калубовіч, Гранд Рапідс 1982].
Zadachy mastatskay litaratury BSSR, „Chyrvonaya zmyena” 1933, nr 70 [Задачы мастацкай літаратуры БССР, „Чырвоная зьмена” 1933, nr 70].
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2020 Uniwersytet Warszawski, Instytut Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej

Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.