Lieux de Mémoire na pograniczu polsko-ruskim: przypadek ziemi chełmskiej (po 1863 roku)

Autor

DOI:

https://doi.org/10.32612/uw.2543618X.2020.pp.9-43

Słowa kluczowe:

nostalgia, pamięć, nacjonalizm, Imperium rosyjskie, Królestwo Polskie

Abstrakt

W artykule podjęto analizę procesu unarodowienia Rusinów ziemi chełmskiej w okresie po powstaniu styczniowym. Od lat 50. XIX w. intelektualiści rosyjscy o orientacji słowianofi lsko-panslawistycznej zaczęli postrzegać wschodnie kresy Królestwa Polskiego jako rdzennie rosyjskie ziemie. Tereny te, na skutek unii brzeskiej, były przez kilka stuleci pod silnym wpływem kultury polskiej i wyznania rzymskokatolickiego. Poprzez stosowanie takich narzędzi jak: muzea, prasa i publikacje apologetyczne dla szkoły i dla ludu, świętowanie jubileuszy wydarzeń państwowych i cerkiewnych, wznoszenie zabytków, renowacje cerkwi w stylu bizantyńskim (lieux de memoire), władza rosyjska dążyła do unarodowienia miejscowej ludności ruskiej. Wszystko to miało na celu zakorzenienie tożsamości rosyjskiej i prawosławnej. Większość lieux de mémoire została stworzona, wymyślona lub przerobiona, aby służyć państwu narodowemu. Owo „nostalgiczne doświadczenie” było sposobem kształtowania i kierowania świadomością historyczną. W ten sposób formowało się rosyjskie państwo narodowe, ustanawiające i legitymizujące się jako wielki proces odnowy oparty na pamięci i z niej stworzony. Wizję intelektualistów i duchowieństwa działających na kresach imperium można przedstawić w kategorii prymordializmu, a więc założenia, wedle którego naród jest defi niowany jako grupa oparta na odwiecznej wspólnocie pochodzenia, religii i moralności, a także na przywiązaniu do ziemi ojców. Praktyka takiego nacjonalizmu peryferyjnego znacznie odbiegała od słynnej doktryny ofi cjalnej narodowości, sformułowanej przez Siergieja Uwarowa w latach 30. Żądania nacjonalistyczne z kresów imperium były z pewnością jednym z czynników, które doprowadziły do ewolucji polityki elit petersburskich w kierunku nacjonalizacji imperium Romanowów.

Wyświetlenia: 16Pobrania: 1

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Angé O., Berliner D., Anthropology of nostalgia – anthropology as nostalgia [w:] tegoż (eds.), Anthropology and Nostalgia, Berghahn Books, New York–Oxford 2015, s. 1‒15. DOI: https://doi.org/10.3167/9781782384533

Aronsson P., Elgenius G. (eds.) National Museums and Nation-Building in Europe 1750-2010: Mobilization and Legitimacy, Continuity and Change, Routledge, New York 2015. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315737133

Assmann A., Cultural Memory and Western Civilization: Functions, Media, Archives, Cambridge University Press, New York 2011.

Assmann J., Collective memory and cultural identity, „New German Critique” 65/1995, s. 125‒133. DOI: https://doi.org/10.2307/488538

Atia N., Davies J., Nostalgia and the shapes of history, „Memory Studies” 3(3)/2010, s. 181‒186. DOI: https://doi.org/10.1177/1750698010364806

Bellentani F., Panico M., The meanings of monuments and memorials: toward a semiotic approach, „Punctum” 2(1)/2016, s. 28‒46. DOI: https://doi.org/10.18680/hss.2016.0004

Berliner D., The abuses of memory: Reflections on the memory boom in anthropology, „Anthropological Quarterly” 78(1)/2005, s. 197‒211. DOI: https://doi.org/10.1353/anq.2005.0001

Boym S., Nostalgia i postkomunistyczna pamięć, [w:] F. Modrzejewski, M. Sznajderman (red.), Nostalgia. Eseje o tęsknocie za komunizmem, Czarne, Wołowiec 2002, s. 270‒301.

Boym S., The Future of Nostalgia, Basic Books, New York 2001.

Budilovich A.S., Chudotvornaya ikona Presvyatoy Bogoroditsy w g. Kholme [w:] Pamyatniki russkoy stariny v zapadnykh guberniyakh, izdavayemye s vysochajshego soizvoleniya P.N. Batiushkovym, Wyp. 7: Kholmskaya Rus´ (Lublinskaya i Sedletskaya gub., Varshavskogo General-Gubernatorstva), Petersburg 1885, s. 63-112 [Будилович А.С., Чудотворная икона Пресвятой Богородицы в г. Холме [в:] Памятники русской старины в западных губерниях, издаваемые с высочайшего соизволения П.Н. Батюшковым, Вып. 7: Холмская Русь (Люблинская и Седлецкая губ., Варшавского Генерал-Губернаторства), М-во внутр. дел, Санкт-Петербург 1885, с. 63‒112].

Будилович А., Холмская чудотворная икона Божией Матери, тип. Варшавскаго учебного округа: издание Холмскаго Св. Богородицкаго братства, Варшава 1892

Buko A., Zagadka pogranicza. Zespół wieżowy w Stołpiu, „Archeologia Żywa” 3 (33)/2005, s. 44‒49.

Buko A. (red.), Zespół wieżowy w Stołpiu: badania 2003‒2005, IAE PAN, IA UW, Warszawa 2009.

Kholmskij Bratchik [Lebedincev F.G.], (recenzja) Gorod Kholm i jego drevniaya sviatynya – chudotvornaya ikona Bozjiyey Matieri, Izdanije Kholmsko-bogorodickogo pravoslavnogo bratstva. Varshava. 1882, „Kiyevskaya Starina” 1883, 3, s. 653-657. [Холмский Братчик [Ф.Г. Лебединцев], (recenzja) Город Холм и его древняя святыня – чудотворная икона Божией Матери, Издание Холмско-богородицкого православного братства. Варшава, «Киевкая старина» 3/1883, с. 653–657].

Chruscevich G.K., Belavinskaya i Stolpenskaya bashni pod Kholmom, [w:] Pamiatniki russkoj stariny w zapadnykh guberniyakh, izdavajemyje s wysochajshego soizvoleniya P.N. Batiushkowym, Vyp. 7: Kholmskaja Rus´ (Lublinskaya i Sedletskaya gub., Varshavskogo General-Gubernatorstva), Petersburg 1885, s. 45‒62 [Хрусцевич Г.К., Белавинская и Столпьенская башни под Холмом [w:] Памятники русской старины в западных гберниях, издаваемые с высочайшего соизволения П.Н. Батюшковым, Вып. 7, М-во внутр. дел, Санкт-Петербург 1885, с. 45‒62].

Dąbrowska M., Głuszkowski P. (red.), Mikołaj Karamzin i jego czasy, „Studia Rossica” XXIV/2017.

Dąbrowski D., Daniel Romanowicz król Rusi (ok. 1201–1264). Biografia polityczna, Wydawnictwo Avalon, 2012.

Dąbrowski D., Król Rusi Daniel Romanowicz. O ruskiej rodzinie książęcej, społeczeństwie i kulturze w XIII w., Wydawnictwo Avalon, Kraków 2016.

Den Boer P., Loci memoriae–Lieux de mémoire, [w:] A. Erll, A. Nuenning., de Gruyter W. (eds.), Cultural Memory Studies. An International and Interdisciplinary Handbook, de Gruyter, Berlin‒New York 2008, s. 19‒25. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110207262.1.19

Dmitruk S., Ks. Aleksander Budiłowicz (1845 – po 1914) – prawosławny duchowny z Grodzieńszczyzny w diecezji chełmskiej, [w:] J. Jurkiewicz (red.), Białorusini – Historia i kultura, Expol, Szreniawa 2010.

Je.M. [Modest, yepiskop], Kholmskaya pravoslavnaya eparkhiya. Gorod Kholm, „Kholmsko-Varshavskiy eparkhial´nyy Viestnik” 1884, nr 4, s. 53‒59 [Е.М. [Модест, епископ], Холмская парвославная епархия. Город Холм, „Холмско-Варшавский епархиальный вестник” 4/1884, c. 53‒59].

Gerbachevskij F., Russkije drevnosti i pamiatniki pravoslaviya Kholmsko-Podlashskoy Rusi (Lublinskoy i Sedleckoy gubiernii), Varshava 1892 [Гербачевский Ф., Русские древности и памятники православия Холмско-Подляшской Руси (Люблинской и Седлецкой губернии), Сочинение и издание любителя Русской Старины священ. Федора Гербачевского, Варшава 1892].

Gil A., Geneza nowożytnego kultu ikony Matki Boskiej Chełmskiej [в:] Wolinska ikona: doslidzhennya ta restavratsiya, vip. 10, Materijaly X mizhnarodnoy naukovoy konferentsii, Lutsk 2003, s. 106‒112 [Волинська ікона: дослідження та реставрація, вип. 10, Матеріяли Х міжнародної наукової конференції, Луцьк 2003, с. 106‒112]. DOI: https://doi.org/10.1108/14626000310461240

Gil A., Wawryniuk A., Bazhenova H. (red.), Daniel Romanowicz i jego czasy, „Rocznik Instytut Europy Środkowo-Wschodniej” 6/2014.

Halbwachs M., Les cadres sociaux de la mémoire, Albin Michel, Paris 1994 [1925].

Ilovayskiy D., Daniil Romanovich Galitskiy i nachalo Kholma [w:] Pamiatniki russkoy stariny w zapadnykh guberniyakh, izdavajemyye s vysochajshego soizvoleniya P.N. Batiushkowym, Vyp. 7: Kholmskaya Rus´ (Lublinskaya i Sedletskaya gub., Varshavskogo Genera-Gubernatorstva), Petersburg 1885, s. 1‒13 [Д. Иловайский, Даниил Романович Галицкий и начало Холма [w:] Памятники русской старины в западных губерниях, издаваемые с высочайшего соизволения П.Н. Батюшковым, Вып. 7: Холмская Русь (Люблинская и Седлецкая губ., Варшавского Генерал-Губернаторства), М-во внутр. дел, Санкт-Петербург 1885, с. 1‒13].

Isnenghi M., I luoghi della memoria. Simboli e miti dell’Italia unita, Laterza, Bari 1996.

Isnenghi M., Italian luoghi della memoria [w:] A. Erll, A. Nuenning., de Gruyter W. (eds.), Cultural Memory Studies. An International and Interdisciplinary Handbook, de Gruyter, Berlin‒New York 2008, s. 27‒35. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110207262.1.27

Kabzińska I. Pamięć, nostalgia i zazdrość o „dawne, dobrze czasy”. Narracje i różne rodzaje pamięci, „Etnografi a Polska» L(1-2)/2006, s. 177‒196.

Kindt J., On Nostalgia, „Meanjin” 77(2)/2018, s. 199‒205. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-476-04577-5_2

Korallov F.V., Raskopki w g. Kholme na vysokoy sobornoy gorke v 1911 g., „Bratskaja Biesieda” 18/1911, s. 2 [Кораллов Ф.В., Раскопки в г. Холме на высокой соборной горке в 1911 г., „Братская Беседа” 18/1911, c. 2].

Kotlar N.F., Daniil, knaz´ Galitskiy, Peterburg 2008 [Котляр Н.Ф., Даниил, князь Галицкий, Алетейя, Санкт-Петербург 2008].

Kryzhanovskiy JE.M., Retsenziya na sochineniye magistra sviashchennika Aleksandra Budilovicza: Russkaya pravoslavnaya starina w Zamostye, Varshava 1885 goda. Otchot o tridsatom prisuzhdienii nagrad grafa Uvarova, Petersburg 1889 [Крыжановский Е.М., Рецензия на сочинение магистра священника Александра Будиловича: Русская православная старина в Замостье, Варшава 1885 года. Отчет о тридцатом присуждении наград графа Уварова, тип. Акад. наук, Санкт-Петербург 1889].

Lebiedincev F.G., Otkrytiye w g. Kholme russkoy siedmiklassnoj gimnazii i piedagogicheskikh kursov, „Kiyevskiye eparchial’nyye viedomosti” 21/1865, s. 801–816 [Лебединцев Ф.Г., Открытие в г. Холме русской седмиклассной гимназии и педагогических курсов, „Киевские епархиальные ведомости” 21/1865, с. 801‒816].

Labyncev Ju. A., Schavinskaya L.L., Zhyvaja drevnost´: litieraturnaya tradiciya kul´ta ikony Bogomatieri Kholmskoy nashych dniey, „Drevnaya Rus´. Voprosy mediyevistiki” 2(8)/2002, s. 14‒25 [Лабынцев Ю.А., Щавинская Л.Л., Живая древность: литературная традиция культа иконы Богоматери Холмской наших дней, „Древная Русь. Вопросы медиевистики” 2(8)/2002, c. 14‒25].

Laptieva L.P., Istoriya slavianovedeniya w Rossii w XIX veke, Moskva 2005 [Лаптева Л.П., История славяноведения в России в XIX веке, Индрик, Moсква 2005].

Łuczewski M., Odwieczny naród. Polak i katolik w Żmiącej, WN UMK, Toruń 2012.

Mart K., «Phoenix» Jakuba Suszy źródłem do badań ikonografii Matki Boskiej Chełmskiej, „Series Byzantina” 2/2004, s. 189–201.

Momigliano A., Ancient History and the Antiquarian, „The Journal of the Warburg and Courtauld Institutes” 13(¾)/1950, s. 285‒315. DOI: https://doi.org/10.2307/750215

Nacional´na biblioteka Ukrajiny imeni V.I. Vernads´koho, Instytut rukopysu (IR NBUV), f. I (Lebiedincev Fieofan Gavrlłovich), n. 11169, Matierialy k biografi i F.G. Lebiedinceva [Національна бібліотека України імені В. І. Вернадського, Інститут рукопису (ІР НБУВ), ф. I (Лебединцев Феофан Гаврилович), н. 11169, Материалы к биографии Ф.Г. Лебединцева].

Nikulin D., The Concept of History, Bloomsbury Academic, New York 2017. DOI: https://doi.org/10.5040/9781474269148

Nora P., Between Memory and History: Les Lieux de Mémoire, „Representations” 26/1989, s. 7‒24. DOI: https://doi.org/10.2307/2928520

Nora P., Les Lieux de mémoire, Gallimard, Paris, 3 tomes: t. 1 La République (1 vol., 1984), t. 2 La Nation (3 vol., 1986), t. 3 Les France (3 vol., 1992).

Nowak A., Metamorfozy. Imperium Rosyjskiego 1721‒1921. Geopolityka, ody i narody, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2018.

Najt N., Nauka, Impieriya i narodnost´. Etnografi ja v Russkom gieografi cheskom obshchestve, [v:] Rossijskaya impieriya v zarubiezhnoy istoriografi i. Raboty poslednikh let: Antologiya, Sost. P. Viert, P.S. Kabytov, A.I. Miller, Moskva 2005, s. 155‒198 [Найт Н., Наука, империя и народность: этнография в Русском географическом обществе, [в:] Российская империя в зарубежной историографии. Работы последних лет: Антология, Новое издательство, Moсквa 2005, с. 155‒198].

Ливотов, Е.В., Краткое сказание о Холмской чудотворной иконе божией матери и бывших от нее чудесах, Холмск. св. Богородиц. братство, Холм 1899

O.P., Zamechatel´nykh prazdnik v g. Kholme, Kiyevskaya Starina” [О.П., Замечательный праздник в г. Холме, „Киевская старина”] 11/1886, s. 561‒567.

Otdel Rukopisey Rossiyskoy Nacional´noy Bibliotieki (OR RNB), f. 52, jed. Chr. 94 (Ob. izdaniyakh Ministerstva Vnutriennykh Del po Zapadnomu Krayu s 1863 po 1889 gody. 22 noyabrya 1889) [Отдел Рукописей Российской Нфциональной Библиотеки, ф. 52, ед. хр. 94 (Об изданиях Министерства Внутренних Дел по Западному Краю с 1863 по 1889 годы. 22 ноября 1889)].

Otdel Rukopisey Rossiyskoy Nacional´noy Bibliotieki (OR RNB), f. 52, jed. chr. 132 (Budilovicz Aleksandr Sergieyevivz sviashch. Pis´ma P.N. Batiushkovu) Отдел Рукописей Российской Нфциональной Библиотеки, ф. 52, ед. хр. 132 (Будилович Александр Сергеевич свящ. Письма П.Н. Батюшкову)].

Pamyatniki russkoy stariny w zapadnykh guberniyakh, izdavayemyye s vysochayshego soizvoleniya P.N. Batiushkowym, Vyp. 7: Kholmskaya Rus´ (Lublinskaya i Syedletskaya gub., Varshavskogo General-Gubernatorstva), Petersburg 1885 [Памятники русской старины в западных губерниях, издаваемые с высочайшего соизволения П.Н. Батюшковым, Вып. 7: Холмская Русь (Люблинская и Седлецкая губ., Варшавского Генерал-Губернаторства), М-во внутр. дел, Санкт-Петербург 1885].

Pamyatniki russkoy stariny w zapadnykh guberniyakh, izdavayemyye s vysochayshego soizvoleniya P.N. Batiushkowym, Vyp. 8: Kholmskaya Rus´ (Lublinskaya i Syedletskaya gub., Varshavskogo General-Gubernatorstva), Petersburg 1885 [Памятники русской старины в западных губерниях, издаваемые с высочайшего соизволения П.Н. Батюшковым, Вып. 8: Холмская Русь (Люблинская и Седлецкая губ., Варшавского Генерал-Губернаторства), М-во внутр. дел, Санкт-Петербург 1885].

Pavlishchev N., Pol´skaya istoriya v vide uchebnika [Павлищев Н., Польская история в виде учебника, Казенная тип., Варшава 1843].

Pavlishchev N., Istoricheskiy atlas Rossii, Petersburg 1845 [Исторический атлас России, тип. Стромбовского, Варшава 1845].

Pavlishchev N., Poyezdka w Chervonnuyu Rus´, „Seviernaya Pchela” [Павлищев Н., Поездка в Червонную Русь, „Северная Пчела” 1844, 287 (с. 1147–1148), 288 (с. 1151–1152), 289 (1155–1156), 290 (1159–1160) ].

Pavlishchev N., Daniil, korol´ russkiy, „Kholmskiy grieko-uniatskiy Mesyatseslov na 1869 god”, Varshava 1869, s. 93–125 [Павлищев Н., Даниил, король русский, “Холмский греко-униатский Месяцеслов на 1869 год”, Варшава 1869, с. 93–125]. DOI: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(02)65730-7

Pavlishchev N., Daniil, korol´ russkiy, „Kholmskiy grieko-uniatskiy Mesyatseslov na 1870 god”, Varshava 1870, s. 1–43 [Павлищев Н., Даниил, король русский, [w:] „Холмский греко-униатский Месяцеслов на 1870 год”, Варшава 1870, с. 1–43].

Pavlishchev N., Daniil, korol´ russkiy, „Kholmskiy grieko-uniatskiy Mesyatseslov na 1871 god” [Павлищев Н., Даниил, король русский, „Холмский греко-униатский Месяцеслов на 1871 год”, Варшава 1871, с. 1–24].

[Petrov N.I.], Kholmskaya Rus´. Istoricheskiye sud´by russkogo zarubiezzhya, izd. P.N. Batiushkovym, Petersburg 1887 [[Петров Н.И.], Холмская Русь. Исторические судьбы русского зарубежья, Изд. при М-ве вн. дел П.Н. Батюшковым , Санкт-Петербург 1887].

А.С. Петрушевич, Холмская епархия и святители ею, тип. Ставропиг. ин-та,

Львов 1867

Piccin M., La politica etno-confessionale zarista nel Regno di Polonia: la questione uniate di Cholm come esempio di nation-building russo (1831‒1912), PhD Dissertation, Università Ca’ Foscari di Venezia, Venezia 2011.

Piccin M., Geografie wyobrażone rosyjskiego nacjonalizmu: gubernie zachodnie Imperium i „Ruś Chełmska” między tradycją a nowoczesnością myśli narodowej, [w:] Przypominać zapomniane, odkrywać nieznane. Polskie losy – Kościół – Syberia – Rosja (XIX–XX w.): studia ofiarowane Profesorowi Eugeniuszowi Niebelskiemu w 70. rocznicę urodzin, red. nauk. Anna Barańska, Lublin 2019, s. 205–224.

Pickering M., Keightley E., The Modalities of Nostalgia, „Current Sociology” 54/2006, s. 919–941. DOI: https://doi.org/10.1177/0011392106068458

Pomian K., Zbieracze i osobliwości. Paryż–Wenecja XVI–XVIII wiek, przeł. A. Pieńkos, słowo/ obraz terytoria, Gdańsk 2012.

Przeciszewska M.M., Tygodnik ilustrowany „Oświata” jako narzędzie formowania „cesarskiego chłopa” w Królestwie Polskim w latach 1900–1905, „Rocznik Biblioteki Narodowej” XLVI/2015, s. 197‒219.

Przeciszewska M.M., „Tworzenie Rosjan”. Narodowotwórcza funkcja wybranych publikacji Bractwa Przenajświętszej Bogurodzicy w Chełmie (1884–1915), „Rocznik Biblioteki Narodowej”XLVIII/2017, s. 347‒372.

Put´ moyey zhyzni. Vospominaniya Mitropolita Evlogiya. Izlozhennyye po jego rasskazam T. Manuchinoj, Paryzh 1947 [Путь моей жизни. Воспоминания Митрополита Евлогия. Изложенные по его рассказам Т. Манухиной, YMCA-PRESS, Париж 1947].

Ricoeur P., Pamięć, historia, zapomnienie, przeł. J. Margański, Universitas, Kraków 2007.

Rolf M., Rządy imperialne w Kraju Nadwiślańskim. Królestwo Polskie i cesarstwo rosyjskie (1864–1915), przeł. W. Włoskowicz, WUW, Warszawa 2016. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323525806

Srieznevskiy I.I., Kamenetskaya vezha, [v:] Onże, Svedeniya i zametki o maloizvestnykh i neizvestnykh pamyatnikakh, vyp. I, Petersburg 1867, s. 8–9 [И.И. Срезневский, Каменецкая вежа, [w:] Онже, Сведения и заметки о малоизвестных и неизвестных памятниках, вып I, тип. Императорской Академии Наук, С.-Петербург 1867 , с. 8‒9].

Stefański J., Z dziejów kultu obrazu Matki Boskiej Chełmskiej, „Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce” 66/1986, s. 159‒190. DOI: https://doi.org/10.52204/np.1986.66.159-190

Stolpy ili vezhy pod Kholmom (Iz zapisok P. Revyakina), „Kholmskiy greko-uniatskiy Mesyaceslov na 1868 god” Varshava 1868, s. 129–142 [Столпы или вежи под Холмом (Из записок П. Ревякина), „Холмский греко-униатский Месяцеслов на 1868 год” Варшава 1868, с. 129–142].

Strada V., EuroRussia. Letteratura e cultura da Pietro il Grande alla rivoluzione, Laterza, Roma‒Bari 2005.

Szabaciuk A., „Rosyjski Ulster». Kwestia chełmska w polityce imperialnej Rosji w latach 1863‒1915, Wydawnictwo KUL, Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, Lublin 2013.

Tamm M., Beyond History and Memory: New Perspectives in Memory Studies, „History Compass” 11(6)/ 2013, s. 458‒473. DOI: https://doi.org/10.1111/hic3.12050

Tilly C., The state of nationalism, „Critical Review” 10/1996, s. 299–306. DOI: https://doi.org/10.1080/08913819608443423

The Formation of National States in Western Europe, Edited by Charles Tilly, Princeton, Princeton University Press, 1975.

W.M., Gorod Kholm i yego drevnyaya svyatynya chudotvornaya ikona Bozhijey Materi, Izdaniye Kholmsko-bogoroditskogo pravoslavnogo bratstva, Varshava 1882 [В.М., Город Холм и его древняя святыня чудотворная икона Божией Матери, Издание Холмско-богородицкого православного братства, Варшава 1882].

E. Weber, Da contadini a francesi. La modernizzazione della Francia rurale 1870–1914, Il Mulino, Bologna 1989

Weeks Th.R., The «End» of the Uniate Church in Russia: The Vossoedinenie of 1875, „Jahrbücher für Geschichte Osteuropas” 44(1)/1996, s. 28‒40.

Velikoknazheskaya i tsarskaya okhota na Rusi s X po XVI vek, istoricheskiy ocherk Nikolaya Kutepova, Petersburg 1896 [Великокняжеская и царская охота на Руси с X по XVI век, исторический очерк Николая Кутепова, Экспедиция заготовления гос. бумаг, Санкт-Петербург 1896].

Wertsch J.V., Collective Memory [w:] Boyer P., Wertsch J. V. (eds.), Memory in Mind and Culture, Cambridge University Press, New York 2009, s. 117–137. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511626999.008

Whitling F., Damnatio memoriae and the Power of remembrance. Refl ections on Memory and History [w:] Pakier M., Stråth B. (eds.), A European Memory? Contested Histories and Politics of Remembrance, Berghahn Books, New York‒Oxford 2010, s. 87‒97. DOI: https://doi.org/10.1515/9781845458133-010

Wiercieński H., Ziemia Chełmska i Podlasie. Rys historyczny i obraz stanu dzisiejszego, Gebethner i Wolff , Warszawa 1920.

Winter J., Historians and Sites of Memory [w:] Boyer P., Wertsch J. V. (eds.), Memory in Mind and Culture, Cambridge University Press, New York 2009, s. 252–268. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511626999.015

Winter J., The Generation of Memory: Refl ections on the “Memory Boom”, „Contemporary Historical Studies, Archives & Social Studies: A Journal of Interdisciplinary Research” 1(0)/2007, s. 363‒397.

Zorin A., Zavetnaya Tryada. Memorandum S.S. Uvarova 1832 goda i vozniknoveniye doktriny «pravosvaviye – samoderzhaviye – narodnost´», [v:] Onże, Kormya dvuglavogo orła... Literatura i gosudarstvennaya ideologiya v Rossii v posledney treti XVIII – pervoy treti XIX veka, Moskwa 2004, s. 337‒374 [Зорин A., Заветная Триада. Меморандум С.С. Уварова 1832 года и возникновение доктрины «православие – самодержавие – народность», [в:] tegoż, Кормя двуглавого орла… Литература и государственная идеология в России в последней трети XVIII – первой трети XIX века, Новое Литературное Обозрение, Moсква 2004, с. 337‒374].

Przegląd Środkowo-Wschodni - okładka 5/2020

Opublikowane

10.10.2020

Jak cytować

Piccin, M. (2020). Lieux de Mémoire na pograniczu polsko-ruskim: przypadek ziemi chełmskiej (po 1863 roku). Przegląd Środkowo-Wschodni, 5, 9-43. https://doi.org/10.32612/uw.2543618X.2020.pp.9-43