Удзел грамадзян ВКЛ ў войску II Ілжэдзмітрыя ў 1608–1610 гг.
DOI:
https://doi.org/10.32612/uw.2543618X.2024.pp.9-49Słowa kluczowe:
Wielkie Księstwo Litewskie, Dymitr Samozwaniec II, wojska najemne, magnaci ochotnicyAbstrakt
Głównym celem artykułu jest odnalezienie i uwypuklenie udziału przedstawicieli Wielkiego Księstwa Litewskiego w ruchu Dymitra Samozwańca II podczas rosyjskiej „Wielkiej Smuty”. Autor podjął próbę udowodnienia udziału przedstawicieli ziem białoruskich WKL w armii najemnej Dymitra Samozwańca II i istnienia odrębnego dowództwa składającego się z przedstawicieli ukraińskiej magnaterii Korony Polskiej, która dowodziła w obozie Samozwańca w Tuszynie. Dymitr Samozwaniec I i Dymitr Samozwaniec II zostali oficjalnie zignorowani przez elity rządzące WKL, a król Zygmunt Waza zabronił obywatelom i szlachcie udziału w atakach na Moskwian. Początkowo do Samozwańców dołączyła powiatowa szlachta kresowa – J. Budzilla, J. Kernażycki, M. Wilamowski i zbóje А. Lisowskiego, a dopiero po zakończeniu rokoszu w WKL, latem 1608 r. dowódcami pułków zostali kapitanowie weterani armii Wielkiego Księstwa Litewskiego: J.P. Sapieha, J. Tyszkewicz, A. Mlocky, E. Strawiński i inni. W przeciwieństwie do ziem ukraińskich Królestwa Polskiego, magnateria WKL, z wyjątkiem Tyszkiewiczów, nie poparła Dymitra Samozwańca. Obecnie brakuje dowodów na to, jaki stosunek do tego miał król Zygmunt Waza. Wiadomo, iż J.P. Sapieha został hetmanem północnej groty armii Dymitra Samozwańca II. On i jego kapitanowie pochodzący z WKL wykonywali najważniejsze zadania bojowe w latach 1609–1610, okupując północ Rosji próbowali uniemożliwić przemarsz M. Skopina Szujskego i Szwedów na Moskwę jesienią 1609 r. Po rozpoczęciu wojny między Rosją a Rzecząpospolitą 1609–1618, ucieczce Dymitra Samozwańca II i przysiędze złożonej przez bojarów moskiewskich na wierność księciu Władysławowi, najemnicy z WKL, z własnej woli, wstąpili do armii państwowej.
Pobrania
Bibliografia
Архіўныя крыніцы
Archiwum państwowe na Wawelu (Archiwum Narodowe w Krakowie), „Archiwum Sanguszków Sławuckie”, Sygn. 51.
Biblioteka ksążąt Czartoryjskich, Sign. 102, №117; Sign, 103, №250; Sign, 104, №216; Sign, 2073, №69 (295); Sign, 2245, №10.
Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności, Sygn. 363, №23.
Lietuvos Mokslu Akademijos Vrublevskiu Biblioteka, f. 9–431, p.143; F.17–178, p.5–6
Natsyyanalny Gistarychny Arkhiu Belarusi [Нацыянальны Гістарычны Архіў Беларусі, КМФ 18, Метрыка Літоўская, спр. 85, воп. 1, арк. 429; спр. 289, воп. 1, арк. 188, 320, 338, 375; спр. 293, воп. 1, арк. 66 аб.–67. 189, 220; спр. 596. арк.1–14].
Rasiyskaya natsyyanalnaya bibliyateka u Sankt Petsiarburgu [Расійская Нацыянальная бібліятэка ў Санкт–Пецярбургу], ф. 971. воп. 2, „Аўтографы П.П.
Дуброўскага”, Аўт.63/2, арк.39, арк. 22.
Літаратура
Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego, red. H. Lulewicz. T. 2: Okresy panowań królów elekcyjnych, Warszawa 2009.
Âkubaǔ V.U., Peršyâ kanfedèracyì vojska Vâlìkaga Knâstva Lìtoǔskaga ììh uplyǔ na sìtuacyû ǔ Vâlìkìm Knâstva Lìtoǔskaga ì ìh uplyǔ na sìtuacyû ǔ Vâlìkìm Knâstve Lìtoǔskìm u 1604–1608 gadah „Vesnìk Polackaga dzâržaǔnaga unìversìtèta”. Seryâ A. Gumanìtarnyânavukì. Nr. 7. 2008, s. 34–44 [Якубаў В.У., Першыя канфедэрацыі войска Вялікага Княства Літоўскага і іх уплыў на сітуацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1604–1608 гадах „Веснік Полацкага дзяржаўнага універсітэта”. Серыя А. Гуманітарныя навукі. Nr. 7. 2008, с. 34–44].
Barkulabaǔskaâ hronìka [y:] Belaruskìâ letapìsy ì hronìkì, red. Arloǔ U.,Mìnsk 1997 [Баркулабаўская хроніка [y:] Беларускія летапісы і хронікі, ред. Арлоў У., Мінск 1997].
Bohun T., Moskwa 1612, Warszawa 2005.
Dnevniki Âna Petra Sapegi (1608–1611) [u:] Pamâtniki Istorii Vostočnoj Evropy. Istočniki XV–XVII v. T. IX Gralâ, I., Florâb.N., Èskin, Û.M., Tûmencev I. Moskva 2012 [Дневники Яна Петра Сапеги (1608–1611) [y:] Памятники Истории Восточной Европы. Источники XV–XVII в. Т. IX Граля, И., Флоря Б.Н., Эскин, Ю.М., Тюменцев И. Москва 2012].
Dyaryusz poselstwa moskiewskiego wysłanego do Warszawy z końcem r.1611 [w:] Hirschberg A., Polska a Moskwa w pierwszej połowie weku XVII, Lwów, 1901.
Dyaryusz Waclawa Dyamentowskiego (1605 – 1609) [w:] Hirschberg A., Polska a Moskwa w pierwszej połowie weku XVII, Lwów, 1901.
Dzemìdovìč A.V., Vâlìkae Knâstva Lìtoǔskae ǔ Adnosìnahrèčy Paspalìtajz Rasìej ì Švecyâj u peršaj trècì XVII st., Mìnsk 2021 [Дземідовіч А.В., Вялікае Княства Літоўскае ў адносінахРэчы Паспалітай з Расіей і Швецыяй у першай трэці XVII ст., Мінск 2021].
Filipczak-Kocur A., Skarb Litewski za pierwszych dwu Wazów 1587–1648, Wrocław 1994.
Filipczak-Kocur A., Skarbowość Rzeczy Pospolitej 1587 – 1648.Projekty – ustawy – realizacja, Warszawa 2006.
Historia wojny moskiewskiej przez Mikołaja Scibora z Marchocic Marchockiego, Poznań 1841.
Niesiecki K., Herbarz polski, t. III, Lipsk 1839.
Niesiecki K., Herbarz polski, t. IX, Lipsk 1842.
Niesiecki K., Herbarz polski, t. T. IV, Lipsk 1839.
Niesiecki K., Herbarz polski, t. VI, Lipsk 1841.
Pamâtniki smutnogo vremeni.Tušinskij vor: ličnostʹ, okruženie, vremâ. Dokumenty i materialy [y:] Trudy istoričeskogo fakulʹteta MGU. Seriâ 1. Nr. 10. Istoričeskie istočniki. Moskva 2001 [Памятники смутного времени. Тушинский вор: личность, окружение, время. Документы и материалы [w:] Труды исторического факультета МГУ. Серия 1. Nr. 10. Исторические источники, Москва 2001].
Przepiórka A.G., Od Staroduba do Moskwy. Działania wojsk Dymitra II Smozwańca 1607 – 1608, Zabrze 2007.
Saganovìč G.M., VKL ì vajskovyâ kanfedèracyì 1612–1614 gg., „Belaruskì gìstaryčny aglâd”. T. 15 (28–29). 2008, s.100–123 [Сагановіч Г.М., ВКЛ і вайсковыя канфедэрацыі 1612–1614 гг., „Беларускі гістарычны агляд”. Т. 15 (28–29). 2008, с.100–123].
Selin A.A., Smuta na Severo-Zapade v načale XVI veka: očerki iz žizninovgorodskogo obŝestva, SPb 2017 [Селин А.А., Смута на Северо-Западе в начале XVI века: очерки из жизни новгородского общества, СПб 2017].
Sobieski W., Żółkiewski na Kremlu, Warszawa 1920.
Szwedzkie wojny 1611–1632, t. I/2, Oświęcim 2015.
Tûmencev I.O., Oborona Troice – Sergieva monastyrâ 1608 – 1610 gg., Moskva 2007 [Тюменцев И.О., Оборона Троице – Сергиева монастыря 1608 – 1610 гг., Москва 2007].
Tûmencev I.O., Smuta v Rossii v načale XVIII st.: dviženie Lžedmitriâ, Volgograd 1999 [Тюменцев И.О., Смута в России в начале XVIII ст.: движение Лжедмитрия, Волгоград 1999].
Uruski S., Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. IV, Warszawa 1909.
Uruski S., Rodzina.Herbarz szlachty polskiej, t. I, Warszawa 1904.
Uruski S., Rodzina.Herbarz szlachty polskiej, t. V, Warszawa 1908
Uruski S., Rodzina.Herbarz szlachty polskiej, t. ІI, Warszawa 1905.
Uruski S., Rodzina.Herbarz szlachty polskiej, t. ІІI, Warszawa 1906.
Uruski S., Rodzina.Herbarz szlachty polskiej, t. ХI, Warszawa 1914.
Uruski S., Rodzina.Herbarz szlachty polskiej, t. ХIV, Warszawa 1917.
Volumina constiutionum. Рэд.S. Grodziski, t. II, vol. 1, Warszawa 2005.
Volumina legum. Рэд. J. Ohryzkа. T. III, St. Petersburg 1860.
Żojdź K., Wszyscy ludzie króla: Zygmunt III Waza i jego stronnicy w Wielkim Księstwie Litewskim w pierwszych dekadach XVII wieku, Toruń 2019.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2024 Uniwersytet Warszawski, Instytut Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej

Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.