Czarnobyl: w żydowskim sztetlu
DOI:
https://doi.org/10.32612/uw.2543618x.2023.pp.177-203Słowa kluczowe:
Czarnobyl, Żydzi, Ukraina, RosjaAbstrakt
Celem artykułu jest rekonstrukcja mikroświata XIX-wiecznego Czarnobyla ze szczególnym uwzględnieniem społecznego, ekonomicznego i kulturalnego znaczenia jego żydowskich mieszkańców. W tekście podjęto próbę oceny wpływu Żydów na aktywność społeczno-gospodarczą Czarnobyla i rodzaju relacji łączących czarnobylskich wyznawców judaizmu z chrześcijańskimi sąsiadami, zwłaszcza na tle porównawczym z innymi sztetlami Imperium Rosyjskiego. W pracy sformułowano hipotezę o kluczowej roli Żydów w ekonomicznym i materialnym rozwoju Czarnobyla, a w warunkach dyskryminacyjnej polityki carskiej i narastających tendencji nacjonalistycznych relatywnie pokojowego współistnienia różnych wyznań oraz kultur.
Pobrania
Bibliografia
Archiw Jugo-Zapadnoj Rossii, izdawajemyj Wriemiennoj komissijej dla razbora driewnich aktow, wysoczajsze uczrieżdiennoj pri Kijewskom wojennom, Podolskom i Wołynskom gienierał-gubiernatorie, Kijew 1859–1911, cz. 5, t. 2, wyp. 2: Pieriepisi jewriejskogo nasielenija WIUGO-Zapadnom kraje w 1765–1791 gg., Kіiew 1890 [Архив Юго-Западной России, издаваемый Временной комиссией для разбора древних актов, высочайше учрежденной при Киевском военном, Подольском и Волынском генерал-губернаторе, Киев 1859–1911, ч. 5, т. 2, вып. 2: Переписи еврейского населения в Юго-Западном крае в 1765–1791 гг., Кіевъ 1890].
Archiwum Narodowe w Krakowie, AMCh, syg. 423, Darowizny placów Jana M. Chodkiewicza dla osadników w miasteczku Czarnobyl i gruntów w uroczysku Rosocha, k. 5–7.
Assaf D., Sagiv G., Hasidism in Tsarist Russia: Historical and Social Aspects, „Jewish History” 2013, vol. 27, nr 2/4. DOI: https://doi.org/10.1007/s10835-013-9188-4
Bałaban M., Dzieje Żydów w Galicyji i w Rzeczpospolitej Krakowskiej 1772–1868, Lwów 1916.
Bałaban M., Żydzi lwowscy na przełomie XVI i XVII wieku, Lwów 1906.
Batsman M., Crafting a Jewish School System for Soviet Ukraine: Interwar Nationality Policies and Yiddish Pedagogical Writing, MA Thesis, Budapest 2015.
Beauvois D., Walka o ziemię. Szlachta polska na Ukrainie prawobrzeżnej pomiędzy caratem a ludem ukraińskim 1863–1914, Sejny 1996.
Boltovska S., Local Identities in Ukrainian Polesia and their Transformation under the (Post) Soviet Nuclear Economy, „Zeitschrift für Ostmitteleuropa-Forschung” 2019, nr 3.
Bienʹ Je., Iz siemiejnoj chroniki, „Litieraturnyj Ijerusalim” 2012, wyp. 4 [Бень Е., Из семейной хроники, „Литературный Иерусалим” 2012, вып. 4].
Brejak O.W., Kultowi sporudy Kyjiwśkoho Polissia, „Archeołohija i dawnia istorija Ukrajiny” 2016, wyp. 3 [Бреяк О.В., Культові споруди Київського Полісся, „Археологія і давня історія України” 2016, вип. 3].
Cataluccio F.M., Czarnobyl, Wołowiec 2013.
Czernihoweć M.W., Czernihoweć N.M., Czornobyl. Istorycznyj narys, Kyiw 2016. [Черніговець М.В., Черніговець Н.М., Чорнобиль. Історичний нарис, Киів 2016].
Dalkiewicz J., Wyprawa hajdamaków na Czarnobyl za czasów Koliszczyzny, „Czas” 1859, t. 13.
Derżawnyj archiw Kyjiwśkoji obłasti (DAKO), F. 1, op. 132. spr. 293 [Державний архів Київської області (ДАКО), Ф. 1, оп. 132. спр. 293].
Dziuba I., Taras Szewczenko, Kyjiw 2005 [Дзюба І., Тарас Шевченко, Київ 2005].
Estraikh G., In Harness: Yiddish Writers’ Romance with Communism, Syracuse 2005.
Funduklej I.I., Statisticzeskoje opisanije Kiiewskoj gubiernii, izdannoje Tajnym Sowietnikom, Sienatorom Iwanom Funduklejem, cz. 1, Sankt-Pietierburg 1852 [Фундуклей И.И., Cтатистическое описание Кiевской губернiи, изданное Тайным Советником, Сенатором Иваномъ Фундуклеемъ, ч. 1, Санкт-Петербургъ 1852].
Gusiew-Orienburgskij S., Kniga o jewriejskich pogromach na Ukrainie w 1919 g., Pietrograd 1921 [Гусев-Оренбургский С., Книга о еврейских погромах на Украине в 1919 г., Петроград 1921].
Hawrot A., Huculszczyzna jako miejsce współistnienia kultur na podstawie tetralogii Stanisława Vincenza „Na wysokiej połoninie”, Kraków 2012.
Kowalski J., Konstytucja Federacji Rosyjskiej a rosyjska i europejska tradycja konstytucyjna, Warszawa 2009.
Koziuba W.K., Dawni ukripłennia piwnoczi Kyjiwśkoho Polissia: stan i perspektywy doslidżennia, „Archeołohija i dawnia istorija Ukrajiny” 2016, wyp. 3 [Козюба В.К., Давні укріплення півночі Київського Полісся: стан і перспективи дослідження, „Археологія і давня історія України” 2016, вип. 3].
Kraszewski J.I., Nowele, obrazki i fantazye, Warszawa 1890.
Mejir N., Jewreji w Kyjewi 1859–1914, Kyjiw 2016 [Меїр Н., Євреї в Києві 1859–1914, Київ 2016].
Paszkowski W., Powstanie szkolnictwa jidyszystycznego w Polsce, „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Pedagogika” 2004, t. 13.
Petrovsky-Shtern Y., Sztetl. Rozkwit i upadek żydowskich miasteczek na Kresach Wschodnich, tłum. J. Gilewicz, Kraków 2014.
Pochilewicz Ł., Gorod Czernobyl kijewskoj gubiernii opisannyj otstawnym wojennym, Kіiew 1884, reprint, [w:] Ł. Pochyłewycz, Krajeznawczi praci, red. O.W. Pszonkiwśkyj i in., Biła Cerkwa 2007 [Похилевич Л., Город Чернобыль киевской губернии описанный отставнымъ военнымъ, Кіевъ 1884, reprint, [w:] Л. Похилевич, Краєзнавчі праці, ред. О.В. Пшонківський і ін., Біла Церква 2007].
Pochilewicz Ł., Skazanija o nasielennych miestnostiach kijewskoj gubiernii ili statisticzeskije, istoriczeskije i cerkownyje zamietki o wsiech dieriewniach, siełach, miestieczkach i gorodach, w priediełach gubiernii nachodiaszczichsia, Kijew 1864 [Похилевич Л., Сказания о населенных местностях киевской губернии или статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, селах, местечках и городах, в пределах губернии находящихся, Киев 1864].
Pochilewicz Ł., Ujezdy kijewskij i radomysłsʹkij, Kіiew 1887, reprint, [w:] Ł. Pochyłewycz, Krajeznawczi praci, red. O.W. Pszonkiwśkyj i in., Biła Cerkwa 2007 [Похилевич Л., Уезды киевский и радомыслський, Кіевъ 1887, reprint, [w:] Л. Похилевич, Краєзнавчі праці, ред. О.В. Пшонківський і ін., Біла Церква 2007].
Radensky P., The Rise and Decline of a Hasidic Court. The Case of Rabbi Duvid Twersky of Tal’noye, [w:] Holy Dissent. Jewish and Christian Mystisc in Eastern Europe, ed. G. Dynner, Detroit 2011.
Rawita-Gawroński F., Uposażenie duchowieństwa rzymsko-katolickiego na kresach ukrainnych w końcu XVIII wieku, [w:] Studya i szkice historyczne, Serya I, Lwów 1903.
Rybakow M., Prawda istoriji. Dijalnistʹ jewrejśkojikulturno-proswitnyćkoji orhanizaciji «Kulturna liha» u Kyjewi (1918–1925), upor. M. Rybakow, Kyjiw 2001 [Рибаков М., Правда історії. Діяльність єврейської культурно-просвітницької організації «Культурна ліга» у Києві (1918–1925), упор. М. Рибаков, Київ 2001].
Sekuła P., Fanatyczni mieszkańcy Czarnobyla? Wielokulturowy obraz XIX-wiecznego miasta w tekstach Ławrientija Pochiliewicza i Konstantina Paustowskiego, „Wschód Europy. Studia Humanistyczno-Społeczne” 2021, t. 7, nr 2. DOI: https://doi.org/10.17951/we.2021.7.2.93-104
Sekuła P., Katastrofa w Czarnobylu. Ukraińcy wobec tragedii 1986 roku, Poznań 2022.
Stepanec K., Mychajłyk O., Swiatyni zemli czornobylśkoji, Kyjiw 2018 [Степанец К., Михайлик О., Святині землі чорнобильської, Київ 2018].
Shandler J., Adventures in Yiddishland: Postvernacular Language and Culture, London 2006. DOI: https://doi.org/10.1525/9780520931770
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 1, red. F. Sulimierski i W. Walewski, Warszawa 1880.
Tversky-Novoseller Z., Grand Rabbis of the Chernobyl Dynasty, New York 2020.
Wasserstein B., On the Eve: The Jews of Europe Before the Second World War, New York 2012.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2023 Uniwersytet Warszawski, Instytut Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej

Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.