Перамовы Сапегаў з пасламі рэспубліканцаў у Варшаве летам 1698 г.

Autor

DOI:

https://doi.org/10.32612/uw.2543618x.2023.pp.77-99

Słowa kluczowe:

rokowania, stronnictwo, republikanie, wojsko

Abstrakt

Artykuł poświęcony mało dotąd znanej próbie pokojowego zakończenia wielkiego konfliktu, który przeszedł do historii jako wojna domowa w Wielkim Księstwie Litewskim (1696–1702). Przyczyny konfliktu dotychczas nie zostały w pełni zbadane. Najlepiej, zdaniem autora, ujawniły się w czasie rokowań między zwaśnionymi stronami. Materiały omawianych rokowań dają możliwość prześledzenia wzajemnych pretensji, natomiast wychodząc z tego, jak się zmieniały stawiane warunki, możemy wywnioskować, w jakim stopniu stronnictwa w rzeczywistości dążyły do zawarcia trwałej ugody. Rozbieżności dotyczyły przede wszystkim liczebności i opłacania wojska, nadużyć skarbowych i niektórych innych kwestii. Rokowania trwały 30 czerwca – 22 lipca 1698 r. pod auspicjami króla Augusta II i części senatorów Rzeczypospolitej, zaś ich efektem stało się zawarcie ugody między Sapiehami a posłami republikańców, którzy działali bez niezbędnych uprawnień, licząc na przyszłe potwierdzenie umowy. W tych warunkach umowa nie rozstrzygnęła wszystkich kwestii spornych, częściowo nawet pogłębiła je, zwiększając liczbę wojska oraz wynagrodzenia hetmanom. Czołówka republikańców, pozostająca w Wielkim Księstwie, odrzuciła ją i zaczęła przygotowania do pospolitego ruszenia. W ten sposób zamiast załagodzenia konfliktu doprowadziło to do jego zaognienia.

Wyświetlenia: 21Pobrania: 1

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Архіўныя крыніцы

Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD), Archiwum Radziwiłłow (AR), dz. II, ks. 27.

AGAD, AR, dz. II, ks. 32.

AGAD, AR, dz. II, ks. 35.

AGAD, AR, dz. II, ks. 60.

AGAD, AR, dz. II, sygn. 1855.

AGAD, AR, dz. II, sygn. 1867.

AGAD, AR, dz. V, sygn. 11913/I.

AGAD, AR, dz. V, sygn. 13939/IV.

AGAD, AR, dz. V, sygn. 15655.

AGAD, Archiwum Publiczne Potockich, sygn. 134.

AGAD, Archiwum Tyzenhauzów, C-12.

AGAD, Archiwum Zamojskich, sygn. 3055.

AGAD, Zbiór Branickich z Suchej (ZBS), sygn. 41/55.

AGAD, ZBS, sygn. 46/60.

Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów, sygn. 1027.

Archiwum Państwowe w Toruniu, kat. II, dz. XIII, sygn. 34.

Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie (BCz), rkps. 192.

BCz, rkps. 521.

BCz, rkps. 1668.

BCz, rkps. 3436.

Biblioteka PAU i PAN w Krakowie (BPAU-PAN), rkps. 977.

BPAU-РАN, rkps. 6122.

Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, rkps. 260/II.

Lietuvos mokslų akademijos Vrublievskių biblioteka. Rankraščių skyrius (LMAVB RS), f. 17, b. 53.

LMAVB RS, f. 148, b. 62.

Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA), f. 1135, ap. 2, b. 27.

LVIA, f. 1135, ap. 2, b. 65.

LVIA, f. 1292, ap. 1, b. 44.

LVIA, Senieji aktai (SA), b. 43.

LVIA, SA, b. 214.

LVIA, SA, b. 385.

LVIA, SA, b. 387.

LVIA, SA, b. 388.

Vilniaus universiteto biblioteka. Rankraščių skyrius (VUB RS), f. 7, sign. 32/13909.

Lʹvìvsʹka nacìonalʹna naukova bìblìoteka Ukraïni ìm. V. Stefanika. Vìddìl rukopisìv, f. 5, op. 1, spr. 1447 [Львівська національна наукова бібліотека України ім. В. Стефаника. Відділ рукописів, ф. 5, оп. 1, спр. 1447].

Nacyjanaĺny histaryčny archiŭ Bielarusi (NHAB), KMF-18, vop. 1, spr. 149 [Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі (НГАБ), КМФ-18, воп. 1, спр. 149].

NHAB, f. 694, vop. 12, spr. 261 [НГАБ, ф. 694, воп. 12, спр. 261].

NHAB, f. 1705, vop. 1, spr. 117 [НГАБ, ф. 1705, воп. 1, спр. 117].

NHAB, f. 1733, vop. 1, spr. 14 [НГАБ, ф. 1733, воп. 1, спр. 14].

Апублікаваныя крыніцы i літ аратура

Awizy warszawskie różne y lwowskie, z Krakowa, 5 Iulij 1698.

Jarochowski K., Dzieje panowania Augusta II od śmierci Jana III do chwili wstąpenia Karola XII na ziemię polską, Poznań 1856.

Parthenay [J.B.], Dzieje panowania Fryderyka Augusta II, króla polskiego, Warszawa 1854.

Rachuba A., Wielkie Księstwo Litewskie w systemie parlamentarnym Rzeczypospolitej w latach 1569–1763, Warszawa 2002.

Sliesoriūnas G., Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės Vyriausiasis Tribunolas Vilniuje XVII ir XVIII amžių sandūroje – politinės kovos arena, „XVIII amžiaus studijos”, t. 2, Vilnius 2015, p. 250–275.

Urzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV–XVIII wieku, oprac. H. Lulewicz i A. Rachuba, Kórnik 1994.

Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego (UWKL), t. II: Województwo trockie. XIV–XVIII wiek, pod red. A. Rachuby; oprac. H. Lulewicz, A. Rachuba, P.P. Romaniuk, A. Haratym; przy współpracy A. Macuka i J. Aniszczanki, Warszawa 2009.

UWKL, t. IX: Województwo mścisławskie, XVI–XVIII wiek, pod red. A. Rachuby; oprac. H. Lulewicz, T. Jaszczołt, A. Radaman, A. Rachuba, P.P. Romaniuk, A. Macuk, A. Danilczyk, A. Haratym, Warszawa 2019.

Vićko D., Haloŭny Trybunal VKL 1698 h.: sudovaja rasprava nad Sapiehami, „Arche”, 2016, № 3, s. 84–139 [Віцько Д., Галоўны Трыбунал ВКЛ 1698 г.: судовая расправа над Сапегамі, „Arche”, 2016, № 3, с. 84–139]. DOI: https://doi.org/10.1016/j.econlet.2015.12.022

Vićko D., Padstoli VKL Liavon Kazimir Ahinski i jaho rolia ŭ mižusobnych kanfliktach kanca XVII st., „Hieroĺd Litherland”, № 22, Horadnia–Miensk 2021, s. 33–39 [Віцько Д., Падстолі ВКЛ Лявон Казімір Агінскі i яго роля ў міжусобных канфліктах канца XVII ст., „Герольд Litherland”, № 22, Горадня–Менск 2021, с. 33–39]. DOI: https://doi.org/10.46522/S.2021.02.04

Vićko D., Respublikanska-sapiežynskija pieramovy na z’jezdzie ŭ Horadni vosienniu 1701 h., „Bielaruski histaryčny ahliad”, t. 18, sš. 1–2, 2011, s. 61–97 [Віцько Д., Рэспубліканска-сапежынскія перамовы на з’ездзе ў Горадні восенню 1701 г., „Беларускі гістарычны агляд”, т. 18, сш. 1–2, 2011, с. 61–97].

Załuski A.Ch., Epistolarum historico-familiarium, t. II, Brunsbergae 1711.

Zawisza K., Pamiętniki (1666–1721), wyd. J. Bartoszewicz, Warszawa 1862.

Przegląd Środkowo-Wschodni - okładka 8/2023

Opublikowane

03.12.2023

Jak cytować

Віцько, Д. (2023). Перамовы Сапегаў з пасламі рэспубліканцаў у Варшаве летам 1698 г. Przegląd Środkowo-Wschodni, 8, 77-99. https://doi.org/10.32612/uw.2543618x.2023.pp.77-99