Jurgis Bielinis – „król przemytników książek”. Przyczynek do badań nad litewskim odrodzeniem narodowym w II połowie XIX wieku
DOI:
https://doi.org/10.32612/uw.2543618x.2022.pp.61-82Słowa kluczowe:
Jurgis Bielinis, litewski ruch przemytników książek, litewskie odrodzenie narodowe, epoka zakazu druku, pamięć zbiorowaAbstrakt
Artykuł jest próbą nakreślenia sylwetki Jurgisa Bielinisa (1846–1918), litewskiego przemytnika książek, wydawcy i współpracownika nielegalnej prasy w okresie zakazu druku czcionką łacińską, wprowadzonego na ziemiach litewskich przez administrację rosyjską po upadku powstania styczniowego i obowiązującego do 1904 r.. Podstawowym celem artykułu nie jest jednak rekonstrukcja biograficzna, ale poszukiwanie odpowiedzi na pytanie o miejsce Jurgisa Bielinisa w wielowymiarowym procesie formowania się nowoczesnego narodu litewskiego na przełomie XIX i XX w., zwanym litewskim odrodzeniem narodowym. Realizacji tego celu służyć ma zbadanie, w jaki sposób pisano o tej postaci w polskiej i litewskiej literaturze przedmiotu, a zwłaszcza w piśmiennictwie litewskim końca XIX stulecia oraz dwudziestolecia międzywojennego, gdy kształtował się wizerunek Bielinisa jako bohatera narodowego, utrwalony w litewskiej pamięci zbiorowej.
Pobrania
Bibliografia
Bičiūnas V., Lietuvos knygnešių karalius – Jurigs Bielinis, „Trimitas” 1938, nr 4.
Bielinis J., Kaip Jegulis dvaro miške ganyklę prakišo [w:] S. Daukantas, Pasakojimai apie veikalus lietuvių tautos senovēje, paraszyti per Simoną Daukantą, Philosophijos Magistrą, 1850 metuose [Lietuvos istorijos tęsinys iki Liublino unijos, laisvai atpasakotas J. Bielinio], Bitėnai 1899. Tekst nie był opatrzony podpisem.
Bielinis K., Dienojant. Spaudos draudimo laiku̜ atsiminimai, New Yorkas 1958.
Biržiška V., Medžiaga lietuvių spaudos uždraudimo istorijai, „Tauta ir žodis” 1926, kn. 4.
Bitaitis I., Korespondencjios: Jau ketvirta dešimtis metų eina..., „Ūkininkas. Lietuvos ukininkų laikraštis” 1898, nr 8, artykuł podpisano: Kaltunis.
Butkevičius A, Jurgis Bielinis. Knygnešių patriarchas, https://www.bernardinai.lt/jurgis-bielinis-knygnesiu-patriarchas/ [dostęp: 01.07.2022].
Davainis-Silvestraitis M., Isz Lietuvos. Suvalkų gubernija, „Vienybė Lietuvninkų” 1893, nr 17 (bal. 26), artykuł podpisano: Žaltys.
Hroch M., Powstanie małych narodów w Europie Środkowej i Południowo-Wschodniej, przeł. A. Szczuková, Warszawa 2020.
Jackiewicz M., Historia literatury litewskiej do 1917, t. I, Warszawa 2003.
Kalęba B., Rozdroże. Literatura polska w kręgu litewskiego odrodzenia narodowego, Kraków 2016.
Kaluškevičius B., Misius K., Lietuvos knygnešiai ir daraktoriai 1864–1904, Vilnius 2004.
Kaluškevičius B., Misius K., Lietuvos knygnešiai ir daraktoriai 1864–1904. 2-oji knyga, Vilnius 2014.
Knygnešys 1864‒1904. I., red. P. Ruseckas, Vilnius 1992 (reprint I wydania z 1926 r.).
Knygnešys. 1864‒1904. II., red. P. Ruseckas, Vilnius 1992 (reprint I wydania z 1928 r.).
Łossowski P., Litwa, Warszawa 2001.
Lietuvių literatūros enciklopedija, red. V. Kubilius, V. Rakauskas, V. Vanagas, Vilnius 2001.
Lietuvos istorija, red. A. Šapoka, Kaunas 1936.
Mašiotas P., Kai knygas draudė. Įspūdžiai ir atsiminimai, Kaunas 1924.
Mašiotas P., Spaudo atgavimo sukaktuvės, „Lietuva” 1923, nr 170 (rugpj. 1).
Mencwel A., Przedwiośnie czy Potop. Studium postaw polskich w XX w., Warszawa 1997.
Merkys V., Draudžiamosios lietuviškos spaudos kelias. 1864–1904: Informacinė knyga, Vilnius 1994.
Merkys V., Knygnešių laikai 1864‒1904, Vilnius 1994.
Merkys V., Lietuvos valstiečiai ir spauda XIX a. pabaigoje – XX a. pradžioje, Vilnius, 1982.
Merkys V., Nelegalioji lietuvių spauda kapitalizmo laikotarpiu (ligi 1904 m.). Politinės jos susikūrimo aplinkybės, Vilnius 1978.
Misius K., Kaluškevičius B., Didysis knygnešys Jurgis Bielinis, Vilnius 2006.
Niemojewski M., „Knygnešiai”, czyli o narodzinach inteligencji litewskiej [w:] Sploty kultury, red. N. Dołowy-Rybińska, A. Gronowska, A. Karpowicz, I. Piotrowski, P. Rodak, Warszawa 2010.
Ochmański J., Historia Litwy, Wrocław 1990.
Ochmański J., Litewski ruch narodowo-kulturalny w XIX w. (do 1890 r.), Białystok 1965.
Polsko-niemieckie miejsca pamięci, t. 1: Wspólne/Oddzielne, red. R. Traba, H. Henning Hahn, współprac. M. Górny, K. Kończal, Warszawa 2015.
Rachuba A., Kiaupienė J., Kiaupa Z., Historia Litwy. Dwugłos polsko-litewski, część litewską przeł. J. Karczewska-Rus, Warszawa 2009.
Tyla A., Knygnešys ir švietėjas Jurgis Bielinis, „Kultūros barai” 1971, nr 3. Užpraszymas, „Aušra” 1885, nr 2–3.
Vėbra R., Lietuviškos spaudos draudimas 1864–1904 metais, Vilnius 1996.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2022 Uniwersytet Warszawski, Instytut Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej

Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.