Fantazmaty wolności w dobie niewoli – na podstawie analizy intermedialnych kontekstów Album od Ziemian znad Niemna H. Sienkiewiczowi (1875–1900)
DOI:
https://doi.org/10.32612/uw.2543618x.2022.pp.31-59Słowa kluczowe:
Henryk Sienkiewicz, intermedialność, szlachta dawnych ziem litewsko- białoruskich, malarstwo, recepcjaAbstrakt
Artykuł poświęcono szczegółowej ocenie kontekstów intermedialnych daru jubileuszowego Album od Ziemian znad Niemna H. Sienkiewiczowi (1875–1900), stanowiącego ciekawe, choć dotychczas niezbadane, świadectwo recepcyjne końca XIX wieku. Oprócz części laudacyjnej w adresie znalazły się ilustracje z motywami litewskimi artystów związanych z Wileńszczyzną: F. Ruszczyca, H. Weyssenhoffa, K. Alchimowicza, H. Romerówny, J. Bałzukiewicza, St.F. Fleury’ego i K. Witkowskiego. Analizie poddano werbalny i ikoniczny przekaz albumu, interakcje jego symbolicznych i perswazyjnych treści, w tym współbrzmienia literackie i ideowe z ówczesną liryką litewską (Trakų pilis J. Mačiulisa i Lietuvos griuvėsių himnas J. A. Herbačiauskasa).
Pobrania
Bibliografia
Materiały archiwalne
Album od Ziemian znad Niemna H. Sienkiewiczowi (1875-1900), Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku, Oddział Muzeum Narodowego w Kielcach, nr inw. MNKi/S/186.
Korespondencja i papiery Wandalina Szukiewicza z lat 1839‒1920, BN Eps III 2947, k. 64‒65, s. 72–73.
Materiały ikonograficzne
Dmochowski W. [winieta z motywami litewskimi] [w:] А.Г. Киркор, П. Кукольник, Черты изъ исторіи и жизни литовского народа, Вильна: Въ Типoграфiи Осипа Завадского 1854, nlb.
Fleury S. [Stanisław Filibert Fleury] Keleivis prie vartų (1900) [akwarela], Litewskie Narodowe Muzeum Sztuki (Lietuvos nacionalinis dailės muziejus), nr inw. LNDM T 7281.
Oziębłowski J., Witold W. K. L. [litografia] [w:] Wilno od początków jego do roku 1750 przez J. I. Kraszewskiego, t. I na nowo poprawiony i przerobiony, Wilno: nakładem i drukiem Józefa Zawadzkiego 1840, nlb.
Ruszczyc F., Ruiny zamku w Krewie i szkic herbu Pogoń [projekt adresu dla H. Sienkiewicza, rys. ołówek 37 x 26,5, Rys.Pol.16133/1 MNW – Kolekcja Rysunku Polskiego, Zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie] https://cyfrowe.mnw.art.pl/pl/katalog/822525 [dostęp: 20.09.2021].
Sleńdziński W., Sen Gedymina (1897) [fotografia obrazu olejnego]. Galeria im. Sleńdzińskich w Białymstoku, oprac. zbior., Białystok 2004, (nr inw. GSL/AVIII/221/29 http://cyfrowa.galeriaslendzinskich.pl/wincenty‒slendzinski/118-sen-gedymina.html [dostęp: 20.09.2021].
Opracowania
Basanavičius J., Apie senovės lietuvių pilis, „Auszra” 1883, nr 1, s. 15–18; nr 2, s. 36–41; nr 3, s. 61–64; nr 4, s. 97–102; nr 5, s. 129–135; nr 6, s. 163-169; nr 8‒10, s. 236–242; 1884, nr 1–3, s. 37–52.
Blombergowa M.M., W sprawie towarzystw naukowych działających w Wilnie w XIX i początku XX wieku, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 1992, nr 1
Gerbačiauskas J. [Juozapas Albinas Herbačiauskas], Lietuvos griuvėsių himnas, „Gabija” (Kraków) 1907.
Greimas A.J., Lietuvių mitologijos studijos, sud. K. Nastopka, Vilnius: Baltos lankos 2005.
Ilgiewicz H., Towarzystwo Miłośników Starożytnictwa i Ludoznawstwa (1899‒1907) [w:] eadem, Societates Academicae Vilnenses: Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907‒1939) i jego poprzednicy, Warszawa: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008.
Jankowski Cz., Krewo [w:] idem, Powiat oszmiański. Materjały do dziejów ziemi i ludzi, zebr. i wyd. Cz. Jankowski, cz. 2, Petersburg: Księgarnia K. Grendyszyńskiego, Kraków: G. Gebethner i Spółka 1897.
Katalog wystawy sienkiewiczowskiej, „Sport” 1901, nr 15.
[Kłos Juliusz] Wilno. Przewodnik krajoznawczy Juljusza Kłosa, wyd. III popr., Wilno: Wydawnictwo Wileńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego 1937.
Królikiewicz E., Terytorium ruin. Ruina jako obraz i temat romantyczny, Kraków: Universitas 1993.
Lazdynas G., Maironio „Trakų pilis“: tarp „aukso amžiaus“ ir griuvėsių motyvo, https://www.lkma.lt/site/archive/metrastis/XXXVII/lkma-metrastis_t37_Lazdynas.pdf [dostęp: 2.09.2021].
Listy Wandalina Szukiewicza do Lucjana Uziębły i Władysława Zahorskiego, opr. H. Ilgiewicz [w:] Nieznane listy z Ziem Zabranych, red. St. Wiech, Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego 2016.
Ludorowski L., Jubileusz Henryka Sienkiewicza 1900, Lublin: Towarzystwo im. Henryka Sienkiewicza Zarząd Główny 2001.
Łotman J., Uniwersum umysłu. Semiotyczna teoria kultury, przeł. i przedmowa B. Żyłko, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2008.
Maironis [Jonas Mačiulis-Maironis], Trakų pilis, [w:] idem, Pavasario balsai, įvadas M. Žvirgždas, 28 wyd., Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas 2012.
Piatigorski A., O możliwościach analizy tekstu jako pewnego typu sygnału [w:] Semiotyka kultury, wyb. i oprac. E. Janus, M.R. Mayenowa, przedmowa S. Żółkiewski, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1975.
Romanowski A., Pozytywizm na Litwie. Polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864‒1904, Kraków: Universitas 2003.
Ruszczyc F., Dziennik, cz. 1: Ku Wilnu 1894‒1919, wyb., układ, oprac. i wstęp E. Ruszczyc, Warszawa: Secesja 1994.
Sienkiewicz H., Ogniem i mieczem. Powieść z lat dawnych, t. 1, wyd. czwarte przejrz. i popr., Warszawa: Nakład Gebethnera i Wolffa. Druk W. Ratyńskiego 1889.
Słoka E., Romantyczna hydrografia Litwy, „Literatūra” 1995, nr 35(2).
Sprawozdanie z obchodu Jubileuszu Henryka Sienkiewicza, „Kraj” 1990, nr 50 [dodatek specjalny].
Sulimczyk [Lucjan Uziębło], Z wczorajszego Wilna: ś.p. Stefan Syrwid i inni miłośnicy pamiątek krajowych, „Słowo” (Wilno) 1930, nr 4.
Wiśniewska I., Kalendarium życia i twórczości Elizy Orzeszkowej, t. 2: 1897–1910, Warszawa: Fundacja Akademia Humanistyczna, Instytut Badań Literackich PAN 2014 [hasło 2618].
Zasztowt L., Wileńscy miłośnicy „starożytności” w latach 1899–1914, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 1990, nr 35(2).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2022 Uniwersytet Warszawski, Instytut Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej

Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.