Грамадска-палітычныя ідэі ў творчасці Aнтонія Cялявы

Autor

DOI:

https://doi.org/10.32612/uw.2543618x.2023.pp.55-75

Słowa kluczowe:

Kościół, wolność, prawo, Rzeczpospolita, pokój społeczny

Abstrakt

Artykuł ten stanowi próbę przeanalizowania idei społecznych i politycznych w twórczości Antoniego Sielawy, jednego z przedstawicieli Kościoła unickiego. Autor dokonał analizy jego dzieła o charakterze polemicznym „Antelenchus”, wydanego w 1622 r. Należy zauważyć, że w tym utworze zastosowano szereg pojęć charakterystycznych dla szlacheckiego dyskursu politycznego, który ukształtował się w duchu tradycji republikańskiej („Rzeczpospolita”, „ojczyzna”, „prawo”, „wolność”, „pokój społeczny”). Sielawa podkreśla nadmierną wolność w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w związku z koniecznością uzasadnienia bezpodstawności skarg prawosławnych na naruszenie ich praw i wolności, czemu towarzyszy zaprzeczenie władzy absolutnej i tyranii oraz utwierdzenie się w pierwszeństwie pokojowych środków w walce religijno-politycznej (projekt dysputu). Rozpatrując relacje pomiędzy instytucjami religijnymi i świeckimi, podkreśla on autonomię Kościoła, niedopuszczalność ingerencji w sferę jego funkcjonowania ze strony władzy państwowej i wspólnot świeckich oraz monopol duchowieństwa w rozstrzyganiu kwestii stricte religijnych.

Wyświetlenia: 21Pobrania: 1

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Крыніцы

Epistolae metropolitarum cioviensium catholicorum Raphaelis Korsak, Antonii Sielava, Gabrielis Kolenda (1637–1674), collegit adnotationibus illustravit et introduction auxit A.G. Welykyj. – Romae 1956.

Justificatia niewinności, [v:] Arhiv Ûgo-Zapadnoj Rossii, izdavaemyj Vremennoû komissieû dlâ razbora drevnih aktov, č. 1, t. 7: Pamâtniki literaturnoj polemiki pravoslavnyh ûžno-ruscev s latino-uniatami, Kiev 1883, s. 511–532 [Justificatia niewinności, [в:] Архив Юго-Западной России, издаваемый Временною комиссиею для разбора древних актов, ч. 1, т. 7: Памятники литературной полемики православных южно-русцев с латино-униатами, Киев 1883, с. 511–532].

List do zakonnikov Vilenskago Svâto-Duhovskago monastyrâ, – sočinenie, izdannoe uniatami protiv pravoslavnyh v 1621 godu, [v:] Arhiv Ûgo-Zapadnoj Rossii, izdavaemyj Vremennoû komissieû dlâ razbora drevnih aktov, č. 1, t. 8: Pamâtniki literaturnoj polemiki pravoslavnyh ûžno-ruscev s latino-uniatami v Ûgo-Zapadnoj Rusi za XVI i XVII stol., Kiev 1914, s. 732–761 [Лист до законников Виленскаго Свято-Духовскаго монастыря, – сочинение, изданное униатами против православных в 1621 году, [в:] Архив Юго-Западной России, издаваемый Временною комиссиею для разбора древних актов, ч. 1, т. 8: Памятники литературной полемики православных южно-русцев с латино-униатами в Юго-Западной Руси за XVI и XVII стол., Киев 1914, с. 732–761].

Smotrycki M., Elenchus pism uszczupliwych [...], [v:] Arhiv Ûgo-Zapadnoj Rossii, izdavaemyj Vremennoû komissieû dlâ razbora drevnih aktov, č. 1, t. 8: Pamâtniki literaturnoj polemiki pravoslavnyh ûžno-ruscev s latino-uniatami v Ûgo-Zapadnoj Rusi za XVI i XVII stol., Kiev 1914, s. 732–761 [Smotrycki M., Elenchus pism uszczupliwych [...], [в:] Архив Юго-Западной России, издаваемый Временною комиссиею для разбора древних актов, ч. 1, т. 8: Памятники литературной полемики православных южно-русцев с латино-униатами в Юго-Западной Руси за XVI и XVII стол., Киев 1914, с. 597–673].

Smotrycki M., Verificatia niewinności, [v:] Arhiv Ûgo-Zapadnoj Rossii, izdavaemyj Vremennoû komissieû dlâ razbora drevnih aktov, č. 1, t. 7: Pamâtniki literaturnoj polemiki pravoslavnyh ûžno-ruscev s latino-uniatami, Kiev 1883, s. 279-344 [Smotrycki M., Verificatia niewinności, [в:] Архив Юго-Западной России, издаваемый Временною комиссиею для разбора древних актов, ч. 1, т. 7: Памятники литературной полемики православных южно-русцев с латино-униатами, Киев 1883, с. 279–344].

Smotrycki M., Verificatia niewinności, wyd. 2, Wilno 1621.

Літаратура

Anuškin A., Na zare knigopečataniâ v Litve, Vilʹnûs 1970 [Анушкин А., На заре книгопечатания в Литве, Вильнюс 1970].

Bokun, A. Peradumovy Rèfarmacyì ǔ Vâlìkìm Knâstve Lìtoǔskìm, https://library.by/portalus/modules/belarus/readme.php?subaction=showfull&id=1

160122954&archive=&start_from=&ucat=& [dostęp: 10.02.2023] [Бокун, А. Перадумовы Рэфармацыі ў Вялікім Княстве Літоўскім, https://library.by/portalus/modules/belarus/readme.php?subaction=showfull&id=1160122954&archive=&start_from=&ucat=& [доступ: 10.02.2023].

Borecʹkij J. ta ìnšì, Protestacìâ 1621 r., http://litopys.org.ua/suspil/sus46.htm. – [dostęp: 14.02.2023] [Борецький Й. та інші, Протестація 1621 р., http://litopys.org.ua/suspil/sus46.htm. – [доступ: 14.02.2023].

Brückner A., Spory o unię w dawnej literaturze „Kwartalnik Historyczny” 1896, r. Х, s. 578–644.

Chynczewska-Hennel T., Świadomość narodowa szlachty ukraińskiej i kozaczyzny od schyłku XVI do połowy XVII w., Warszawa 1985.

Dzûba O.M., Selâva Antonìj, [v:] Enciklopedìâ ìstorìï Ukraïni, t. 9, red.: V.A. Smolìj ta ìn., Kiïv 2012, s. 514 [Дзюба О.М., Селява Антоній, [в:] Енциклопедія історії України, т. 9, ред.: В.А. Смолій та ін., Київ 2012, c. 514].

Galenčanka G.Â., Francysk Skaryna – belaruskì ì ǔshodneslavânskì peršadrukar, Mìnsk 1993 [Галенчанка Г.Я., Францыск Скарына – беларускі і ўсходнеславянскі першадрукар, Мінск 1993].

Grześkowiak-Krwawicz A., Dyskurs polityczny Rzeczypospolitej Obojga narodów. Pojecia i idee, Toruń 2018. DOI: https://doi.org/10.12775/978-83-231-5720-5

Kazulâ S., Sâlâva Antonìj, [u:] Vâlìkae Knâstva Lìtoǔskae, t. 2, rèd.: G.P. Paškoǔ ì ìnš., Mìnsk 2007, s. 649 [Казуля С., Сялява Антоній, [у:] Вялікае Княства Літоўскае, т. 2, рэдкал. Г.П. Пашкоў і інш., Мінск 2007, с. 649.

Kempa T., Prawosławie i unia we wschodnich województwach WKL w końcu XVII w. „Białoruskie Zeszyty Historyczne” 2004, z. 22, s. 5-41.

Korotkij V.G., Tvorčeskij putʹ Meletiâ Smotrickogo, Minsk 1987 [Короткий В.Г., Творческий путь Мелетия Смотрицкого, Минск 1987].

Kumor B., Sielawa Anastazy Antoni, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXXVI/1, Warszawa–Kraków, 1995, s. 585-588.

Kutuzova N.A., Naciâ, religiâ i gosudarstvennostʹ v polemičeskoj literature Belarusi konca XVI – pervoj poloviny XVII vv., Minsk 2005 [Кутузова Н.А., Нация, религия и государственность в полемической литературе Беларуси конца XVI – первой половины XVII вв., Минск 2005].

Nazarko Ì., Kiïvsʹkì ì galicʹkì mitropoliti. Bìografìčnì narisi (1590–1960), Toronto 1962 [Назарко І., Київські і галицькі митрополити. Біографічні нариси (1590–1960), Торонто 1962].

Opaliński E., Kultura polityczna szlachty polskiej w latach 1587–1652, Warszawa 1995.

Padokšyn S.A., Gusìzm ì gramadskì ruh Belarusì ì Lìtvy XV–XVÌÌ stst., [u:] 450 god belaruskaga knìgadrukavannâ, rèd.: K.K. Atrahovìč (Kandrat Krapìva) ì ìnš., Mìnsk 1968, s. 69–84 [Падокшын С.А., Гусізм і грамадскі рух Беларусі і Літвы XV-XVІІ стст., [у:] 450 год беларускага кнігадрукавання, рэд.: К.К. Атраховіч (Кандрат Крапіва) і інш., Мінск 1968, с. 69–84].

Pietrzyk-Reeves D., Ład Rzeczypospolitej. Polska myśl polityczna XVI wieku a klasyczna tradycja republikańska, Kraków, 2012.

Plohìj S., Nalivajkova vìra: Kozactvo ta relìgìâ v rannʹomodernìj Ukraïnì, 2-e vid., Kiïv 2006 [Плохій С., Наливайкова віра: Козацтво та релігія в ранньомодерній Україні, 2-е вид., Київ 2006].

Sas P.M., Vitoki ukraïnsʹkogo nacìotvorennâ, Kiïv 2010 [Сас П.М., Витоки українського націотворення, Київ 2010].

Smalâkoǔ D.A., Prava âk zmest ì ìnstrument myslennâ ǔ rèlìgìjnaj palemìcy kanca XVI – sârèdzìny XVIÌ stst. u Belarusì „Filosofiâ i socialʹnye nauki: naučnyj žurnal” 2015, nr 1, s. 36–41 [Смалякоў Д.А., Права як змест і інструмент мыслення ў рэлігійнай палеміцы канца XVI – сярэдзіны XVIІ стст. у Беларусі „Философия и социальные науки: научный журнал” 2015, № 1, c. 36–41].

Suša A.A., Sâlâva Antonìj, [u:] Francysk Skaryna: èncyklapedyâ, rèd.: U.U. Andryevìč ì ìnš., Mìnsk 2017, s. 494 [Суша А.А., Сялява Антоній, [у:] Францыск Скарына: энцыклапедыя, рэд.: У.У. Андрыевіч і інш., Мінск 2017, c. 494].

Przegląd Środkowo-Wschodni - okładka 8/2023

Opublikowane

03.12.2023

Jak cytować

Бортнік, І. (2023). Грамадска-палітычныя ідэі ў творчасці Aнтонія Cялявы. Przegląd Środkowo-Wschodni, 8, 55-75. https://doi.org/10.32612/uw.2543618x.2023.pp.55-75